Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 19 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 791/17, orzekając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę W. P.R. Wsi T. (dalej: wspólnota lub skarżąca) na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia (...) października 2017 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2014 rok.
Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 i 6 grudnia 2017 r. Sąd wezwał wspólnotę do uzupełnienia braków formalnych skargi na powyższą decyzję do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł oraz o nadesłanie dokumentu wykazującego, że osoby które podpisały skargę są upoważnione do reprezentowania strony skarżącej w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.
W zakreślonym terminie skarżąca uiściła żądany wpis oraz nadesłała dokumenty mające świadczyć o upoważnieniu do reprezentowania strony skarżącej, w tym m. in. kserokopie uchwał podjętych w dniu 23 czerwca 2017 r. poświadczonych za zgodność z oryginałem przez B. K. i M. S..
Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykonała nałożonego na nią obowiązku wykazania, że osoby które podpisały skargę są upoważnione do reprezentowania strony skarżącej. Zgodnie z § 15 ust. 2 pkt 1 Statutu Spółki do zagospodarowania Wspólnoty G. we wsi T. – do składania oświadczeń woli w imieniu Zarządu wymagany jest podpis trzech osób, które należą do Zarządu wspólnoty tj.: przewodniczącego, sekretarza i skarbnika. Sposób reprezentacji Wspólnoty jest zatem bezpośrednio związany z osobami pełniącymi w/w funkcje. Na podstawie przedłożonego nieaktualnego zawiadomienia Starosty L. o zmianie z dnia 26 kwietnia 2017 r. (sprzed daty przyjęcia uchwał z dnia 23 czerwca 2017 r.) wynika, że w skład zarządu Wspólnoty po dokonanych zmianach wchodzą następujące osoby: L. H., W. W. K., B. K. oraz M. A. S.. Dokument ten nie wskazuje jednakże, którzy z tych członków pełnią odpowiednie funkcje w zarządzie Wspólnoty.
Przedłożone zaś kserokopie uchwał nr 9, 10, 11 i 12 nie stanowią odpisów, o których mowa w art. 47 § 1 p.p.s.a., jak i również nie są uwierzytelnionymi fotokopiami bądź uwierzytelnionymi wydrukami poczty elektronicznej, o których mowa w art. 47 § 2 p.p.s.a.
Sąd wskazał, że skoro skarżąca pomimo prawidłowo skierowanego wezwania oraz pouczenia o procesowych konsekwencjach niewykonania nałożonego obowiązku, nie przedłożyła dokumentu wykazującego umocowanie do wniesienia skargi osób pod nią podpisanych, Sąd pozbawiony został możliwości zweryfikowania, czy podpisani pod skargą W. K., M. S. oraz L. H. w czasie wniesienia skargi pełnili odpowiednio funkcje przewodniczącego, sekretarza i skarbnika, a zatem uprawnieni byli do podpisania i wniesienia skargi.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie. Skarżąca podniosła, że uzupełniła wspomniane braki w terminie, przedkładając do pisma z dnia 11 grudnia 2017 r. następujące dokumenty: pismo Wspólnoty do Starosty L. z dnia 5 lipca 2017 r.; zawiadomienie o zmianie z dnia 26 kwietnia 2017 r. - wykaz aktualnych następców prawnych we wspólnocie wystawiony przez Starostę L.; uchwały nr 9, 10, 11 i 12 do protokołu z zebrania sprawozdawczo-roboczego z dnia 23 czerwca 2017 r., które to uchwały potwierdzają wybór poszczególnych osób na konkretne stanowiska i funkcje we Wspólnocie; statut Spółki dla zagospodarowania wspólnoty gruntowej we wsi T., gmina K., powiat l., województwo podkarpackie; zarządzenie nr 420/2014 Wójta Gminy K. z dnia 24 września 2014 r.; zarządzenie nr 46/2015 Wójta Gminy K. z dnia 18 maja 2015 r.
Ponadto skarżąca wskazała, że w przesłanym jej wezwaniu nie wskazano, w jakiej formie mają zostać przedłożone dowody wykazujące umocowanie osób podpisanych pod skargą do reprezentacji Wspólnoty. Przyznała, że przedłożyła kserokopie uchwał nr 9, 10, 11 i 12 z dnia 23 czerwca 2017 r. poświadczone za zgodność z oryginałem przez osoby reprezentujące skarżącą. Uczyniła to w jak najlepszej wierze myśląc, że jest to uznany przez Sąd sposób przedkładania dokumentów. Dodała również, że postępowanie niniejsze nie jest pierwszym postępowaniem przed WSA w Rzeszowie, w którym bierze udział, w sprawach prowadzonych przez WSA w Rzeszowie sygn. akt: I SA/Rz 541/17 oraz I SA/Rz 542/17, wspólnota została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez wykazanie umocowania osób wnoszących skargę do reprezentacji wspólnoty. Pismami z dnia 4 września 2017 r. skarżąca uzupełniła ten brak w dokładnie ten sam sposób (tj. przedkładając Sądowi dokładnie te same dokumenty), jak w niniejszej sprawie. Sąd nie tylko przyjął tożsame dokumenty w identycznej formie ale rozpoznał je merytorycznie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie należało uwzględnić.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji wadliwie zastosował art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd odrzuca skargę gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Jak stwierdził Sąd I instancji w uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia, zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 i 6 grudnia 2017 r. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 200 zł oraz o nadesłanie dokumentu wykazującego, że osoby które podpisały skargę są upoważnione do reprezentowania strony skarżącej w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W wykonaniu wezwania skarżąca uiściła wpis oraz przy piśmie z dnia 11 grudnia 2017 r. załączyła następujące dokumenty: pismo Wspólnoty do Starosty L. z dnia 5 lipca 2017 r.; zawiadomienie o zmianie z dnia 26 kwietnia 2017 r. - wykaz aktualnych następców prawnych we wspólnocie wystawiony przez Starostę L.; uchwały nr 9, 10, 11 i 12 do protokołu z zebrania sprawozdawczo-roboczego z dnia 23 czerwca 2017 r., które to uchwały potwierdzają wybór poszczególnych osób na konkretne stanowiska i funkcje we wspólnocie; statut Spółki dla zagospodarowania wspólnoty gruntowej we wsi T., gmina K., powiat l., województwo podkarpackie; zarządzenie nr 420/2014 Wójta Gminy K. z dnia 24 września 2014 r.; zarządzenie nr 46/2015 Wójta Gminy K. z dnia 18 maja 2015 r. Sąd I instancji uznał, że poświadczenie za zgodność z oryginałem dokonane przez B. K. i M. S. uchwał nr 9, 10, 11 i 12 do protokołu z zebrania sprawozdawczo-roboczego z dnia 23 czerwca 2017 r., które to uchwały potwierdzają wybór poszczególnych osób na konkretne stanowiska i funkcje we wspólnocie nie stanowią odpisów o których mowa w art. 47 § 1 p.p.s.a. jak i nie są uwierzytelnionymi fotokopiami bądź uwierzytelnionymi wydrukami poczty elektronicznej o których mowa w art. 47 § 2 p.p.s.a. z tego względu Sąd odrzucił skargę.
Zdaniem NSA ze stanowiskiem Sądu I instancji zgodzić się nie można, ponieważ w treści wezwania z dnia 6 grudnia 2017 r. (k. 32 akt sądowych) r. nie określono, że nadesłane dokumenty wykazujące, że osoby które podpisały skargę są upoważnione do reprezentowania strony skarżącej mają zostać poświadczone za zgodność z oryginałem, a tak – wbrew wezwaniu – przyjął Sąd. Z racji nieprecyzyjnego wezwania rozstrzygnięcie Sądu podlegało zatem uchyleniu.
Niemniej wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Odpisami w rozumieniu § 1 mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej (art. 47 § 2 p.p.s.a.). Odpisem pisma procesowego jest każdy dalszy jego egzemplarz, odwzorowany w dowolnej technice, zgodny z oryginałem co do treści. Może to być kopia maszynowa, fotokopia, a także kopia wykonana przy użyciu każdej innej techniki powielania. Odpis wymaga poświadczenia jego zgodności z oryginałem. zgodnie z art. 48 § 3 p.p.s.a., przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym.
W ocenie NSA nie ulega wątpliwości, że poświadczenie za zgodność z oryginałem części dokumentów osobiście przez skarżących (co nie jest w sprawie kwestionowane) nie wypełnia dyspozycji przywołanych przepisów. Jednakże odrzucenie skargi jedynie z tego powodu było nieprawidłowe nie tylko ze względu na wskazany już brak precyzji wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Należy w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Obowiązek ten odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego dokonania danej czynności procesowej (por. postanowienie NSA z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt II GZ 510/16, dostępne w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Potrzebną wskazówką, w rozumieniu tego przepisu, jest taka wskazówka, bez której strona byłaby pozbawiona wpływu na toczące się postępowanie i nie mogłaby realizować swoich uprawnień przez co pozbawiona byłaby prawa do sądu.
Sąd winien pouczać stronę zarówno o skutkach prawnych czynności procesowych, które na danym etapie postępowania powinna ona podjąć, jak i skutkach prawnych niedokonania tych czynności w ogóle lub w określonym zakresie. Obowiązek pouczenia przez Sąd odnosi się do pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania dających stronie gwarancje prawa do obrony (por. wyrok SN z 13 lipca 2000 r., II UKN 639/99, OSNAP 2002, nr 3, poz. 78). Wypełnienie przez Sąd obowiązku ustanowionego w art. 6 p.p.s.a. podlega ocenie in concreto. Należy mieć przy tym na względzie zasadę udzielania informacji konkretnemu podmiotowi występującemu przed sądem administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie Sąd wzywając skarżącą do nadesłania dokumentów wskazujących sposób reprezentacji skarżącej nie sprecyzował, że mają zostać poświadczone za zgodność z oryginałem (jak to uczynił w wezwaniu z dnia 28 grudnia 2017 r. do usunięcia braków zażalenia k. 88 akt sprawy), nie pouczył również o treści art. 47 § 1 p.p.s.a. czy art. 48 § 3 p.p.s.a.
Sąd I instancji winien uwzględnić, że odrzucenie skargi pozbawia stronę prawa do sądu i zweryfikowania przez Sąd decyzji Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia (...) października 2017 r. Skoro zaś podjęte na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. rozstrzygnięcie rodzi tak poważne konsekwencje dla strony, Sąd powinien był dopilnować, aby wystosowane do strony wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku było pełne i chroniło stronę przed nieznajomością przepisów, czego w niniejszej sprawie zabrakło.
Z wymienionych powodów na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji