Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 14 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/OI 37/10 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] w sprawie ze skargi E. M. i W. M. w przedmiocie podatku akcyzowego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że wniosek strony skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż nie został w żaden sposób uzasadniony, a tym samym nie wykazano, że wykonanie decyzji objętej wnioskiem wiąże się z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowoduje trudne do odwrócenia skutki.
Na powyższe postanowienie zażalenie wniosła E. M. domagając się jego zmiany i wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Strona skarżąca podała, że wbrew twierdzeniu Sądu I instancji, wniosek skarżącej o wstrzymanie zaskarżonej decyzji został uzasadniony i poparty dowodami wskazującymi na szczególną sytuację, zagrażającą egzystencji podatnika i jego rodziny. Natomiast materiał dowodowy jednoznacznie wskazywał, że wobec niemożności uregulowania ustalonych zobowiązań w podatku akcyzowym, organ egzekucyjny może zaspokoić należności wierzyciela jedynie z nieruchomości to jest domu w którym zamieszkuje skarżąca wraz z rodziną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy.
W treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, że wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie został w żaden sposób uzasadniony, a tym samym nie wykazano istnienia przesłanek przemawiających za wydaniem pozytywnego rozstrzygnięcia. Zatem Sąd I instancji wyraził pogląd, iż wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu jest w pełni oparty na zasadzie skargowości. Ponieważ skarżąca nie uzasadniła wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie można, zdaniem Sądu, stwierdzić, że zaistniały przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu określone w art. 61 § 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu, iż wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej w pełni opiera się na zasadzie skargowości i że w art. 61 § 3 p.p.s.a. nie można odnaleźć elementów zasady oficjalności, czyli działania Sądu bez inicjatywy strony, tym bardziej, że wbrew stanowisku Sądu I instancji skarżąca wprawdzie lakonicznie wniosek uzasadniła, niemniej jednak wskazała na niebezpieczeństwo zagrożenia egzystencji skarżącej i jej rodziny. Skarżąca podnosiła również, że egzekucja z rachunków bankowych, wierzytelności oraz zajęcia nieruchomości uniemożliwia jej prowadzenie działalności gospodarczej.
Nie można zasady kontradyktoryjności przyjmować jako zasady w pełni obowiązującej w przypadku interpretacji art. 61 § 3 p.p.s.a. Wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności tylko częściowo oparto na zasadzie skargowości. Zasada ta obowiązuje jedynie w zakresie wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. W odróżnieniu od wcześniej obowiązującego art. 40 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) wstrzymanie zaskarżonego aktu może nastąpić wyłącznie w wyniku złożenia przez skarżącego stosownego wniosku. Obowiązek kierowania się zasadą skargowości kończy się jednak na etapie wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania. Na etapie rozpoznawania wniosku Sąd winien wziąć pod rozwagę również i te okoliczności, które nie zostały powołane przez skarżącą.
Można byłoby przyjąć stanowisko Sądu I instancji tylko wtedy, jeżeli ustawodawca uzależniłby możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu od wykazania przez stronę, iż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Jednakże w treści art. 61 § 3 p.p.s.a. nie zawarto wyrażenia "jeżeli strona wykaże" bądź wyrażenia podobnego do tego, jakim ustawodawca posłużył się w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. Wypowiedź ustawodawcy zawarta w art. 61 § 3 p.p.s.a. rozpoczyna się od uzależnienia podjęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności od złożenia wniosku przez skarżącego. Z obowiązku złożenia wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności nie można jednak wyprowadzać tezy o pełnym obowiązywaniu zasady skargowości w postępowaniu o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności.
Prawidłowość takiej wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. potwierdzają pozostałe człony tego artykułu. Warto zwrócić uwagę na art. 61 § 4 p.p.s.a., który pozwala zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności postanowienie w sprawie wstrzymania aktu lub czynności. Wniosek, jaki płynie z tego przepisu, jest taki, że Sąd ma obowiązek uwzględniać z urzędu, a więc i bez wniosków strony, okoliczności decydujące o wstrzymaniu bądź odmowie wstrzymania wykonania aktu lub czynności zaskarżonych do Sądu. Skoro w toku postępowania Sąd ma z urzędu brać pod uwagę te okoliczności, to ten sam obowiązek ciąży każdorazowo przy rozpoznawaniu wniosku o wstrzymanie wykonania.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji rozpoznając wniosek skarżącej nie wziął pod rozwagę wszystkich okoliczności decydujących o wstrzymaniu bądź odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji jedynie w bardzo ogólny sposób odniósł się do zawartości akt sprawy, stwierdzając, że "zebrany w sprawie materiał również nie pozwala na stwierdzenie, że wykonanie zaskarżonego postanowienia mogłoby spowodować wyrządzenie znacznej szkody lub skutki trudne do odwrócenia". Wskazuje to na zbyt powierzchowną ocenę poczynioną przez Sąd.
Analiza akt sprawy, treść zażalenia oraz uzasadnienie zaskarżonego postanowienia prowadzą w rozpoznawanej sprawie do przekonania, że Sąd I instancji niewystarczająco wyjaśnił z jakich względów uznał, że ww. wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. WSA w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia bez odniesienia się do konkretnych okoliczności rozpoznawanej sprawy wskazał na brak przesłanek uzasadniających uczynienie zadość wnioskowi.
Sąd I instancji oceniając zasadność argumentów skarżącej powinien był się skoncentrować na zbadaniu stanu majątkowego skarżącej, zwracając uwagę, iż posiadany przez skarżącą majątek zajęty został w postępowaniu egzekucyjnym. W tym kontekście nie bez znaczenia jest również okoliczność, że egzekucja z jedynej nieruchomości skarżącej (domu) zabezpieczającej potrzeby mieszkaniowe jej rodziny, mogłaby spowodować trudne do odwrócenia skutki. Natomiast trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lubi faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
Zaskarżone postanowienie nie zawiera analizy znajdujących się w aktach sprawy, a nadesłanych przecież na wezwanie WSA w postępowaniu wpadkowym z zakresu prawa pomocy dokumentów obrazujących sytuację majątkową skarżącej. Bez znaczenie pozostaje to, że ww. dokumenty zostały przedłożone w odpowiedzi na wezwanie Sądu I instancji w postępowaniu z zakresu prawa pomocy. Znajdują się bowiem w aktach sprawy i obrazują istotne dla kwestii wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji okoliczności. Nie mogą więc być pominięte przez Sąd.
Błędna interpretacja art. 61 § 3 p.p.s.a. skutkuje naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Uchybienie to mogło mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej. Dlatego nietrafna wykładnia art. 61 § 3 p.p.s.a. może mieć wpływ na wynik sprawy, co z kolei powoduje konieczność uchylenia postanowienia na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 185 § 1 p.p.s.a.