Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2010 r., sygn. akt III SA/GL 490/10, odmówił "A." Spółce z o.o. w C. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] grudnia 2009 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd I instancji wskazując podstawy faktyczne swojego rozstrzygnięcia wskazał, że uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy Spółka podała, że jej działalność obejmuje wynajem sprzętu budowlanego i burzącego z obsługą operatorską. Kapitał zakładowy wynosi 660.000,00 zł, a wartość środków trwałych zamyka się w kwocie 568.931,62 zł. W 2009 r. Spółka poniosła stratę rzędu 272.965,63 zł. Dodatkowo jej konta bankowe w wyniku podejmowanych przez organy egzekucyjne działań zostały zablokowane. Skarżąca posiada bowiem zaległości z tytułu podatków oraz składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto ma trudności z wypłatą wynagrodzeń pracowniczych zwłaszcza, że nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu na bieżącą działalność. Dalsze funkcjonowanie Spółki w obrocie gospodarczym jest zagrożone, dlatego odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie może przyczynić się do jej upadłości.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca nadesłała zeznanie podatkowe CIT-8 za 2009 r., w którym zadeklarowała przychód w kwocie 4.342.770,64 zł, koszty jego uzyskania wielkości 4.615.736,27 zł oraz stratę rzędu 272.965,63 zł, a także deklaracje VAT-7 z okresu ostatnich trzech miesięcy, gdzie w podstawie opodatkowania wykazała następujące kwoty: 580.165,00 zł, 316.555,00 zł oraz 73.116,00 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przyznania prawa pomocy uznał, że w rozpoznawanej sprawie Spółka nie wywiązała się należycie z nałożonego na nią obowiązku wykazania sytuacji ekonomicznej, gdyż w szczególności nie załączyła żądanego przez Sąd bilansu, w oparciu o który wypełniona została rubryka nr 7 i 8 formularza PPPr, raportów kasowych oraz wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W tej sytuacji Sąd uznał, że nie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Stwierdził, że nie można obciążać budżetu państwa kosztami sądowymi Spółki z o.o., która prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, co Sąd wywiódł z wysokości przychodu za 2009 r. wynoszącego 4.342.770,64 zł, a nadto posiada środki trwałe, których wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu.
Poglądu Sądu nie zmieniły przedłożone do akt zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Powyższe bowiem zdaniem Sądu oznacza, iż rachunek pozostaje otwarty, a jego właściciel może swobodnie dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę. Dopóki zatem skarżąca Spółka nie wykaże braku dostępnych środków na kontach, jej wniosek nie odniesie zamierzonego skutku. Wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy bowiem wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę, zatem i z tego powodu podnoszone w tym zakresie argumenty Sąd uznał za bezprzedmiotowe.
Niezależnie od powyższego Sąd wyjaśnił, iż stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie określone dokumenty źródłowe, których przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). W sprawie dokumenty takie nie zostały w pełni przedłożone, mimo wcześniejszych zapewnień strony w tym zakresie (vide: pismo z dnia 12 maja 2010 r.). Również argumenty wskazujące na problemy związane z zatrudnieniem osoby do prowadzenia obsługi księgowej nie zostały przez Sąd uznane za wystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku.
Wskazując kolejne okoliczności uzasadniające rozstrzygnięcie, Sąd podał, że z przedłożonych przez stronę dokumentów źródłowych wynika, iż postępowanie egzekucyjne odnosi się wyłącznie do konta w Banku [...] S.A., którego de facto w treści urzędowego formularza (druk PPPr) strona nie wykazała. Zdaniem Sądu zastrzeżenia budzi także twierdzenie strony, iż rachunek bankowy prowadzony przez Bank [...] S.A. wykazuje wartości zerowe.
W tej sytuacji Sąd przyjął, że dopóki Spółka nie przedłoży pełnej dokumentacji finansowej, Sąd nie będzie mógł w sposób jednoznaczny ocenić, czy zawarte we wniosku oświadczenia są zgodne z rzeczywistością, a w konsekwencji czy skarżąca zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa. Na potwierdzenie swoich wątpliwości Sąd wskazał, że choć Spółka wykazuje straty z tytułu prowadzonej działalności, to jednak obraca środkami znacznych rozmiarów (vide: deklaracje VAT gdzie w miesiącu styczniu, lutym i marcu 2010 r. podstawa opodatkowania kształtowała się następująco: 580.165,00 zł, 316.555,00 zł i 73.116,00 zł).
"A." Spółka z o.o. w C. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, w którym wniosła o zmianę tego orzeczenia poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzeczeniu zarzuciła błędne ustalenie stanu majątkowego Spółki.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że przedłożone w sprawie dokumenty wraz z załączonym do zażalenia zaświadczeniem z banku stwierdzającym stan konta na dzień złożenia zażalenia (0,00 zł) oraz strata podatkowa za miesiące kwiecień, maj i czerwiec w wysokości 260.000 zł obrazują złą sytuację finansową Spółki. Spółka podała również, że do tej pory nie udało się jej znaleźć osoby, która podjęłaby się prowadzenia księgowości skarżącej.
Jej zdaniem Sąd pominął w swoich ustaleniach okoliczność, że Spółka wnioskuje o udzielenie prawa pomocy także w dziesięciu innych sprawach, a łączna kwota opłat sądowych związanych z zaskarżeniem decyzji Dyrektora Izby Celnej obliczona powinna zostać od wartości przedmiotu sporu przekraczającej 5 mln zł, czyli sięgałaby ponad 50.000 zł. Dla firmy w złej kondycji finansowej jest to wydatek niemal niemożliwy.
Do zażalenia skarżąca dołączyła kopię zaświadczenia z banku [...] S.A. z dnia 13 sierpnia 2010 r. o posiadaniu przez Spółkę konta w oddziale banku od dnia 22 marca 2010 r. oraz zerowym saldzie środków zgromadzonych na tymże rachunku na dzień 31 lipca 2010 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w pełnej wysokości.
Wbrew temu co twierdzi Spółka w zażaleniu, należy bowiem uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. dokonał prawidłowej oceny przedłożonej przez skarżącą dokumentacji odzwierciedlającej jej stan finansowy i wyprowadził trafne wnioski. Podzielić należy pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, że Spółka, która nie wywiązała się z obowiązku nadesłania żądanych dokumentów i przedstawienia pełnego obrazu swojej sytuacji majątkowej, a prowadząca działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, nie może oczekiwać obciążenia kosztami sądowymi budżetu Państwa.
Należy bowiem wskazać, że kluczowy w niniejszej sprawie jest brak wykazania pełnego obrazu sytuacji majątkowej Spółki. Sąd nie dysponując bilansem skarżącej, wyciągami z rachunków z trzech ostatnich miesięcy, do nadesłania których wezwał, nie mógł dokonać jednoznacznej i obiektywnej oceny stanu finansów Spółki. Stąd też wskazane wątpliwości Sądu I instancji dotyczące jej realnej sytuacji, a w szczególności: niemożności uiszczenia wpisu od skargi przez przedsiębiorstwo osiągające w 2009 r. zadeklarowany przychód w wysokości 4.342.770,64 zł, a więc mogący świadczyć o wysokich obrotach skarżącej, brak nadesłanych kluczowych dokumentów, zajęcie wierzytelności jedynie do pewnej kwoty na rachunku bankowym i możliwe tym samym zabezpieczenie wypłat na działalność bieżącą, należy uznać za uzasadnione.
Jednocześnie nie uszło uwadze Naczelnego Sądu Administracyjnego, że Spółka istotnie może borykać się z problemami finansowymi, o czym może świadczyć wspomniane prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie zmienia to jednak faktu, że mimo to kompleksowa sytuacja Spółki pozostaje nadal Sądowi nieznana, a wyrywkowe informacje, które przy pełnym obrazie stanu finansów Spółki mogłyby stanowić punkt odniesienia przy dokonywaniu oceny zasadności wniosku, w niniejszej sprawie nie mogły stanowić skutecznego argumentu. Spółka dopiero w zażaleniu podniosła, że jej strata finansowa za miesiące kwiecień, maj i czerwiec wynosiła 260.000 zł, jednak poza tym oświadczeniem nie udokumentowała tej okoliczności w żaden sposób.
Ponadto należy wskazać, że do zażalenia Spółka dołączyła zaświadczenie z banku, z którego wynika że na dzień 31 lipca 2010 r. saldo środków zgromadzonych na rachunku wynosiło 0.00 zł. Podany numer konta jest jednak inny od tego, które Spółka ujawniła w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadności oceny dokonanej przez Sąd I instancji nie zmienia fakt wniesienia dziesięciu skarg na rozstrzygnięcia organu administracji. Należy mieć bowiem na uwadze, że po pierwsze, odmowa zwolnienia skarżącej od obowiązku uiszczenia m.in. wpisu od skargi w niniejszej sprawie nie wyklucza skutecznego ubiegania się przez nią o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie w innej sprawie. Po drugie, w przypadku zmiany okoliczności i wykazania przez Spółkę zasadności przyznania prawa pomocy, może ona ponownie, w niniejszej sprawie, skutecznie się o tę pomoc ubiegać.
W takiej sytuacji należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił oddalić zażalenie.