Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 10 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 281/23 w sprawie skargi P. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, w punkcie pierwszym uchylił zaskarżoną decyzję oraz w punkcie drugim postanowił o przyznaniu radcy prawnemu M. W. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu przed Sądem I instancji.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r. w sprawie sygn. akt SK 53/22, orzekając o wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego z urzędu należało przyznać mu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru (tj. kwotę 480 zł obejmującą podatek od towarów i usług), pomijając przy tym dyspozycję § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.
Zaskarżonemu postanowieniu o przyznaniu kosztów zarzucono naruszenie art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz.U. 2023 poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu oraz w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że wynagrodzenie radcy prawnego ustanowionego w niniejszej sprawie w związku z udzieloną skarżącemu pomocą prawną z urzędu powinno wynieść kwotę 480 zł wraz z podatkiem od towarów i usług (VAT) zamiast kwotę 480 zł powiększoną o należną stawkę 23 % VAT.
W związku z powyższym, wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie radcy prawnemu M. W. kwotę 480 zł, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1 (§ 2).
Przepis art. 250 p.p.s.a. stanowi generalną regułę pozwalającą na przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu. Unormowanie to nie zawiera jednak postanowień dotyczących zasad orzekania w tej materii. Stąd też uzasadnione wydaje się odesłanie w tym zakresie do unormowań mających za przedmiot orzekanie o kosztach postępowania. Wniosek taki wspiera fakt, że wynagrodzenie fachowego pełnomocnika wchodzi w zakres kosztów postępowania - o czym przesądza art. 205 § 2 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie skarżący reprezentowany był przez pełnomocnika z urzędu dlatego Sąd pierwszej instancji miał obowiązek orzec o wynagrodzeniu pełnomocnika reprezentującego stronę w tej sprawie. Za podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w pkt 2 sentencji sąd wskazał art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu określa co prawda rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68), jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny zastosował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt SK 53/22.
W wyroku tym Trybunał orzekł, że "§ 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej, niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych, wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".
Sąd pierwszej instancji zgadzając się z rozstrzygnięciem Trybunału Konstytucyjnego podkreślił, że ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa. Zarówno pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru, zobowiązani są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być odmienne.
Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Słusznie Sąd przyznał pełnomocnikowi z urzędu zwrot kosztów w wysokości 480 zł z wliczonym w tę kwotę podatkiem VAT. Brak było podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika z urzędu o podwyższenie zasądzonej kwoty o podatek od towarów i usług, gdyż w takich okolicznościach obrońcy z urzędu znaleźliby się w znacznie korzystniejszej sytuacji. Przecież, gdy sąd zwraca stronie poniesione koszty ustanowienia obrońcy z wyboru według stawek wynikających z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r., to zwraca je w stawce, np. 480 zł, która nie jest powiększana o podatek VAT, a który to podatek strona zapłaciła w ramach wynagrodzenia adwokata za usługę obrończą. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt SK 53/22 powinien stanowić podstawę do równoważenia szans i niwelowania różnic w zawodach prawniczych, a nie do tworzenia kolejnych barier.
Dlatego należało przyjąć, że w sytuacji zastosowania wspomnianego wyroku § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, nie znajduje zastosowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji przyznał radcy prawnemu M. W. koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 480 zł na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia