Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z 8 grudnia 2022r. sygn. akt I SA/Ol 544/22 w pkt. 1 odrzucił skargę [...] (dalej: skarżąca lub spółka) na decyzję Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z 20 września 2022 r. w przedmiocie zwrotu środków na realizację projektu. W pkt 2 odmówił spółce przyznania prawa pomocy.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.
Pełnomocnik spółki wniósł skargę na decyzję Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z 20 września 2022 r. w przedmiocie zwrotu środków na realizację projektu.
Na wezwanie WSA do usunięcia braków formalnych skargi pełnomocnik skarżącej nie nadesłał: pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu oraz wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego (dalej KRS).
Uzasadniając odrzucenie skargi WSA w Olsztynie podkreślił, że w sprawie wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi, m.in. poprzez złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, oraz aktualnego dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej – wyciągu z KRS lub innego dokumentu. Wezwanie powyższe jest precyzyjne i jasno sformułowane. Wezwanie zostało prawidłowo doręczone pełnomocnikowi skarżącej 24 listopada 2022 r. (k. 7). Pomimo wezwania, nie uzupełniono ww. braków formalnych skargi.
W ocenie WSA o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi, więc o taką sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Potrzeba zastosowania art. 247 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.) będzie zachodziła przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. Zatem w sytuacji zakwalifikowania skargi do odrzucenia, Sąd I instancji jest uprawniony do uznania takiej skargi za oczywiście bezzasadną w rozumieniu art. 247 p.p.s.a.
Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia i rozpoznania skargi oraz wniosków skarżącej. Autor zażalenia wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
- 1. art. 46 p.p.s.a., a to z uwagi na powołanie, jako przyczyna odrzuceni skargi w sprawie brak uzupełnienia braków formalnych skargi z 28 października 2022 r. przez nieprzedłożenie wyciągu z KRS, podczas gdy rejestr ten jest rejestrem jawnym i jego przedłożenie nie jest wymagane dla złożenia pisma sądowego, nadto przez pominięcie fakty, że w aktach postępowania znajduje się pełnomocnictwo dla niżej podpisanego, które nie zostało odwołane;
- 2. art. 247 p.p.s.a., a to z uwagi na dowolne przyjęcie, że skarga jest oczywiście bezzasadna, podczas gdy bezzasadność ta miałaby polegać wyłącznie na występowaniu rzekomych braków skargi, które w rzeczywistości występują.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Zgodnie natomiast z art. 49 § 1 p.p.s.a. termin do uzupełnienia braków formalnych wynosi 7 dni, zaś warunki formalne skargi, nieuzupełnienie, których w zakreślonym terminie skutkuje jej odrzuceniem, zostały określone w art. 57 § 1 p.p.s.a. Tym samym skarga powinna zawierać elementy wymienione w pkt od 1 do 3 tego przepisu, a nadto powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym przewidzianym w art. 46 p.p.s.a.
Po myśli art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, zaś zgodnie z art. 46 § 3 p.p.s.a. do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Tym samym art. 46 § 3 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny wskazuje, że warunkiem formalnym skargi jest dołączenie pełnomocnictwa.
Przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 28 § 1 w zw. z art. 29 p.p.s.a., osoby uprawnione do działania w imieniu osób prawnych powinny wykazać to prawo stosownym dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Dokumentem tym w przypadku Fundacji jest, co do zasady odpis z rejestru Stowarzyszeń KRS, czyli dokument, o przedstawienie, którego została wezwana skarżąca. W orzecznictwie przyjmuje się, że zaniechanie w tym zakresie stanowi brak formalny skargi, podlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., a w sytuacji, gdy strona nie uczyni zadość wezwaniu w tym zakresie, sąd zobowiązany jest do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2019 r., sygn. akt I FZ 155/19).
Powyższe przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem w przypadku nieuzupełnienia przez skarżącą braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd zobowiązany jest do odrzucenia skargi.
Z akt sprawy wynika, iż w związku z brakiem formalnym skargi do skarżącej wystosowano wezwanie do nadesłania pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, oraz aktualnego dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej – wyciągu z KRS lub innego dokumentu. Pełnomocnik skarżącej nie nadesłał pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu oraz wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego (dalej KRS).
Wbrew twierdzeniom skarżącej to, że rejestr z KRS jest jawny nie stanowi odpisu KRS, o który została ona wezwana. Ponadto wskazać należy, że również do zażalenia nie załączono wydruku KRS. W konsekwencji nie sposób uznać, że skarżąca prawidłowo wykonała wezwanie Sądu I instancji. Wobec tego uznać należy, że Sąd I instancji zasadnie skargę odrzucił.
Zgodzić należy się ze stroną skarżącą, że rejestr KRS jest jawny. Nie oznacza to jednakże, że Sąd może zastępować strony i uzupełniać za nie braki formalne składanych pism. Są to czynności procesowe stron, ich pełnomocników, przedstawicieli (co wynika chociażby z art. 29 P.p.s.a. i zawartego w nim zwrotu "mają obowiązek wykazać"), które nie mogą być podejmowane przez inne podmioty. Zwolnienie strony z dokonania czynności, a zwłaszcza z uzupełnienia braku formalnego, polegającego na niedołączeniu odpisu KRS-u i obciążenie tą czynnością Sąd musiałoby mieć oparcie ustawowe, a takiego w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak. Oznacza to, że nie ma podstaw prawnych do zwolnienia strony od obowiązku uzupełniania braków formalnych i przerzucenia ciężaru czynienia ustaleń, czy osoba dokonująca czynności posiada stosowne umocowanie na Przewodniczącego Wydziału na etapie kontroli warunków formalnych skargi, bądź na Sąd na etapie oceny, czy zachodzą podstawy do odrzucenia skargi wobec niewykonania zarządzenia Przewodniczącego (por. postanowienia z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 69/15; z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt II FZ 716/16). Takim przepisem nie jest powołany przez skarżącą art. 15 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym o domniemaniu znajomości zamieszczonych wpisów.
Podkreślić trzeba, że istotne znaczenie ma to, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawodawca nie zamieścił takiego przepisu, jak np. art. 68 § 2 K.p.c., który stanowi podstawę do tego, aby sąd na podstawie Krajowego Rejestru Sądowego, do którego istnieje dostęp elektroniczny, ustalił sposób reprezentacji osoby prawnej. Co prawda Sąd może korzystać z pozyskiwanych samodzielnie dokumentów, lecz jedynie informacyjnie, kontrolnie, na etapie prowadzenia postępowania sądowego, nie zaś na etapie oceny, czy postępowanie to zostało wszczęte przez osobę należycie umocowaną do reprezentowania strony, która – pomimo wezwania – nie przedstawiła stosownych dokumentów.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania oraz okoliczność nienadesłania w ustawowym terminie prawidłowego dokumentu potwierdzającego sposób reprezentacji skarżące, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odrzucenie skargi przez Sąd I instancji na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. było zasadne.
Odnośnie braku nadesłania przez pełnomocnika – na wezwanie WSA – pełnomocnictwa podkreślenia wymaga, że w sytuacji, gdy strona skarżąca jest reprezentowana przez pełnomocnika, to zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a. przy pierwszej czynności procesowej dołącza on do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Powyższy obowiązek potwierdza art. 46 § 3 ww. ustawy, z którego wynika, że pełnomocnik wnoszący pismo dołącza do niego pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem.
Wobec powyższego Przewodniczący Wydziału właściwie wezwał pełnomocnika do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez złożenie oryginału bądź poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym. W terminie wyznaczonym w zarządzeniu Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi nie nadesłano wymaganego pełnomocnictwa, a zatem zaistniała obligatoryjna przesłanka do odrzucenia skargi wskazana w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Odnosząc się do argumentów powołanych w zażaleniu stwierdzić należy, że ocena dopuszczalności powołania się na pełnomocnictwo złożone wcześniej do akt administracyjnych czy też w innym postępowaniu sądowym była przedmiotem licznych i rozbieżnych orzeczeń sądów administracyjnych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażano pogląd, zgodnie, z którym pełnomocnik może skutecznie powołać się na pełnomocnictwo złożone wcześniej w aktach administracyjnych nadesłanych wraz ze skargą na akt (działanie, bezczynność) organu, o ile treść tego pełnomocnictwa nie budzi wątpliwości, co do jego zakresu i w sposób wyraźny obejmuje występowanie przed sądami administracyjnymi. Nie był to jednak pogląd jednolity, bowiem równie często wskazywano, że użyte w art. 37 § 1 i art. 46 § 3 p.p.s.a. (w poprzednim brzmieniu) pojęcie "sprawa" dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego, zainicjowanego konkretną skargą. Tym samym, dokonując pierwszej czynności w danej sprawie (rozumianej formalnie jako dane postępowanie sądowoadministracyjne), należy każdorazowo przedłożyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis.
Obecne brzmienie art. 46 § 3 p.p.s.a. zostało wprowadzone przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Dotychczas, przed wspomnianą nowelizacją, przepis ten stanowił, że do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa - nie zawierał, zatem sprecyzowania "przed sądem", co było źródłem niejasności przy stosowaniu tego przepisu i wywołało opisane wyżej rozbieżności w orzecznictwie. Aktualnie, od 15 sierpnia 2015 r., nie może nasuwać żadnych wątpliwości, że złożenie pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym nie zwalnia z obowiązku złożenia go w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W takiej sytuacji strona jest obowiązana uzupełnić ten brak formalny skargi i złożyć pełnomocnictwo, względnie jego uwierzytelniony odpis (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 maja 2017 r., sygn. akt II FZ 165/17 i II FZ 282/17, z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OZ 994/17 oraz z dnia 15 stycznia 2018 r., sygn. akt II FZ 814/17).
Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 247 p.p.s.a.
Ww. przepis stanowi, że prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Okoliczność taka zachodzi, gdy bez potrzeby dokonania głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że skarga ta nie może zostać uwzględniona (por. postanowienia NSA z dnia 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 273/08 oraz z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt II GZ 41/12; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 572, Jagielska M., Jagielski J., Gołaszewski P., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. Hauser R., Wierzbowski M., Warszawa 2011, s. 803).
Zastosowanie przepisu art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1-6 p.p.s.a. Oznacza to, że w przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, to stwierdzenie przez sąd, iż w danej sprawie wystąpiła "oczywista bezzasadność" skargi, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy.
Opisana powyżej sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Skarżąca wezwana do usunięcia braków formalnych skargi nie uzupełniła ich w terminie. W takiej sytuacji Sąd I instancji słusznie uznał, że skoro skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., to tym samym z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, prawo pomocy zgodnie z art. 247 p.p.s.a. stronie nie przysługiwało. W okolicznościach niniejszej sprawy odmowa przyznania przez WSA prawa pomocy była zgodna z prawem.
W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.
Natomiast odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie WSA.