Postanowienie NSA z 4 października 2019 r., I GZ 321/19

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 4 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "A." Spółki z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 maja 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 1026/18 w zakresie zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego

Sprawa

w sprawie ze skargi "A." Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Skład

sędzia NSA Elżbieta Kowalik-Grzanka przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 29 maja 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 1026/18, działając na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: p.p.s.a. zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi "A." Spółki z o.o. w W. (dalej: Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego.

Sąd wskazał, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, jak należy klasyfikować wyroby produkowane przez stronę. Spółka klasyfikuje je do kodu CN 38140090 – organiczne złożone rozpuszczalniki i rozcieńczalniki gdzie indziej niewymienione ani nie włączone. Zaklasyfikowanie do tego kodu wyłącza wyrób z grupy wyrobów akcyzowych i z obowiązku podatkowego w podatku akcyzowym. W ocenie organu wyroby spółki winny być natomiast klasyfikowane do kodu CN 22072000 jako alkohol etylowy i pozostałe alkohole skażone o dowolnej mocy, co jest równoznaczne z zaklasyfikowaniem ich do wyrobów akcyzowych.

Sąd I instancji podkreślił, że podobny problem prawny był już rozpoznawany przez WSA w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 564/18. W tej sprawie stan faktyczny był niemal identyczny jak w sprawie niniejszej (dotyczył zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za inny miesiąc niż w rozpoznawanej sprawie). W sprawie III SA/Łd 564/18 sąd podzielił stanowisko organów podatkowych i wyrokiem z dnia 30 listopada 2018 r. oddalił skargę. Skarga kasacyjna od tego wyroku została zarejestrowana w Naczelnym Sądzie Administracyjnym pod sygn. akt I GSK 529/19 i dotychczas nie została rozpoznana.

W ocenie Sądu I instancji zarówno w niniejszej sprawie, jak i w sprawie III SA/Łd 564/18 wystąpił ten sam problem prawny, a mianowicie, jak wyroby o nazwach RRK 5 i RRK 12 winny być klasyfikowane do kodu CN. Sąd uznał, że skoro w obu sprawach wystąpił ten sam problem prawny, to zaistniała konieczność zapewnienia jednolitej linii orzecznictwa i celowe jest, ażeby orzeczenie w niniejszej sprawie zostało wydane po rozstrzygnięciu sprawy o sygn. akt I GSK 529/19, ponieważ orzeczenie NSA będzie miało istotny wpływ na wynik sprawy ze skargi Spółki. Ponadto, zdaniem Sądu, za zawieszeniem postępowania z urzędu w oparciu o art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przemawiają względy ekonomii procesowej.

W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez zawieszenie postępowania, pomimo że rozstrzygnięcie sprawy nie zależy od wyniku innego toczącego się postępowania.

W uzasadnieniu Spółka podniosła, że samo podobieństwo spraw nie stanowi przesłanki do zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poza tym jej zdaniem sprawy nie są tożsame, a skargi na decyzje organu odwoławczego różnią się od siebie zarzutami naruszenia przepisów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z uwagi na prejudycjalność innego toczącego się postępowania. Zagadnienie wstępne (prejudycjalne) występuje w sytuacji, w której uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia, które występuje w sprawie, może wpływać na wynik toczącego się postępowania, co w rezultacie uzasadnia celowość wstrzymania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym do czasu rozstrzygnięcia tej istotnej kwestii.

Przez zagadnienie wstępne (kwestię prejudycjalną) należy więc rozumieć przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania sądowego, której usunięcie jest istotne z punktu widzenia możliwości prawidłowej realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego i ma bezpośredni wpływ na jego wynik (vide: wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I FSK 845/05; ten wyrok i dalej powoływane orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, dostępne w Internecie w CBOIS). Warunkiem skorzystania z tej podstawy prawnej, mającej związek z wynikiem innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego (w tym przed Trybunałem Stanu – vide: postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt II FZ 278/11 oraz Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej – vide: np. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt II FZ 278/11) oraz przed Trybunałem Konstytucyjnym, jest wystąpienie sytuacji, w której to inne postępowanie jest już rozpoczęte.

Zawieszenie postępowania z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny i zależy od uznania sądu, jednak nie może być ono dowolne. Analizując celowość zawieszenia postępowania sąd powinien wziąć pod uwagę wystąpienie w przyszłości przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją lub innym aktem, jak i przesłanek wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego na skutek rozstrzygnięcia wydanego w innym, już toczącym się postępowaniu (por. Komentarz M. Niezgódki–Medek do art. 125 p.p.s.a., Lex Omega 39/2013).

Względy ekonomii procesowej, sprawiedliwości, spójności systemu prawnego oraz jednolitości i stabilności orzecznictwa sądowego przemawiają za potrzebą zawieszenia postępowania także w razie rozstrzygania przez NSA w drodze uchwały, w myśl art. 15 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a., w zakresie wyjaśnienia przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych lub w zakresie zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej.

W ocenie NSA Sąd I instancji nieprawidłowo zawiesił z urzędu postępowanie sądowoadministracyjne w rozpoznawanej sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez NSA skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego w innej sprawie, o podobnym stanie faktycznym, zarejestrowanej pod sygn. akt I GSK 529/19, ponieważ nie uwzględnił poglądów prawnych wyrażonych przez skład 7 sędziów sądu kasacyjnego w uchwale z dnia 24 listopada 2008 r. o sygn. akt II FPS 4/08.

Jak stwierdził NSA w cyt. uchwale art. 125 § 1 p.p.s.a. nie stanowi podstawy do zawieszenia przez wojewódzki sąd administracyjny z urzędu postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w innej sprawie tego samego rodzaju, w której zapadło już orzeczenie, ale zostało ono zaskarżone do NSA. Z uchwały wynika, że orzeczenie NSA wydane w innej sprawie tego samego rodzaju, jak ta zawisła przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma wpływu na tę sprawę, a przyczyną tego stanu rzeczy są obowiązujące w postępowaniu przed sądami administracyjnymi normy dotyczące mocy wiążącej orzeczeń NSA (zob. art. 170, art. 171 oraz art. 190 p.p.s.a.). Skład siedmiu sędziów NSA uznał, że z tego powodu nie ma podstaw do formułowania poglądu o związaniu stanowiskiem NSA wojewódzkiego sądu administracyjnego, który orzeka w innej, aczkolwiek rodzajowo analogicznej sprawie. Zatem nie ma prawnego uzasadnienia dla zawieszenia postępowania przez wsa w oczekiwaniu na prawomocne rozstrzygnięcie analogicznej sprawy przez sąd drugiej instancji.

NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę aprobuje, co do zasady, pogląd prawny wyrażony w tej uchwale, jak również pogląd Z. Czarnika wyrażony w częściowo krytycznej glosie do rzeczonej uchwały (publik. LEX Omega), gdzie glosator wskazuje, że (...) w pełni należy zgodzić się z poglądem, że wyrok NSA, wydany w innej sprawie rodzajowo podobnej do sprawy jeszcze nierozpoznanej przez sąd pierwszej instancji, nie jest zagadnieniem wstępnym dla sprawy zawisłej przed WSA. Zatem sąd pierwszej instancji nie może zawiesić postępowania z powołaniem się na art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wskazując na konieczność rozpoznania skargi kasacyjnej. Po prostu wyrok NSA nie jest sprawą prejudycjalną. Wprawdzie uzasadnienie uchwały pomija zagadnienia konstrukcyjne tej instytucji, przenosząc ciężar argumentacji na istniejące przepisy regulujące moc wiążącą wyroku odwoławczego, jednak ten argument jest zupełnie chybiony. Nie dlatego wyrok drugiej instancji nie jest podstawą zawieszenia określoną w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bo zgodnie z art. 170 i art. 171 p.p.s.a. prawomocne wyroki wiążą i mają powagę rzeczy osądzonej, ale dlatego, że wyrok taki nigdy nie jest sprawą prejudycjalną.". Rację ma glosator, że wyrok NSA wydany w danej sprawie nie stanowi prejudykatu w innej sprawie zawisłej przed sądem I instancji.

Zdaniem NSA zastosowanie przez Sąd I instancji art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt I GSK 529/19 było, w świetle tego co wyżej powiedziano, niezgodne ze wskazanym przepisem, więc kontrolowane postanowienie zostało uchylone. Pominięcie przez WSA cyt. uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 24 listopada 2008 r. należy ocenić jako niedopuszczalne także w świetle art. 269 § 1 p.p.s.a., gdyż w sytuacji, gdy Sąd I instancji nie podzielił stanowiska zawartego w uchwale, to powinien przedstawić zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Na taki krok WSA w Łodzi się nie zdecydował, wobec tego był związany komentowaną uchwałą i nie miał podstaw, aby uchylić się od rozpoznania sprawy ze skargi Spółki.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając w całości stanowisko zawarte w postanowieniu NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 337/15, stwierdza, że Sąd I instancji samodzielnie, z zachowaniem zasad przewidzianych ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a przede wszystkim stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) rozstrzygnie problem prawny, który wystąpił w bezpodstawnie zawieszonej sprawie.

Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.