Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 28 czerwca 2022 r., sygn. akt III SPP/Po 42/22 oddalił wniosek P. B. o wyłączenie sędziów WSA Małgorzaty Góreckiej, Marzenny Kosewskiej, Marka Sachajko od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. na orzeczenie Zarządu Województwa Wielkopolskiego z 19 maja 2021 r., nr DWP-I-1.432.2.2021 DWP-I-1.KW-00310/21, w przedmiocie negatywnej oceny o grant w ramach projektu grantowego "[...]".
Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 917/21, oddalił skargę P. B. na wskazane w sentencji orzeczenie Zarządu Województwa Wielkopolskiego.
Postanowieniem z 20 stycznia 2022 r., sygn. akt III SPP/Po 140/21, starszy referendarz sądowy tut. Sądu Violetta Mielcarek odmówił P. B. przyznania prawa pomocy.
W sprzeciwie od tego postanowienia strona wniosła o wyłączenie sędziów WSA Małgorzaty Góreckiej, Marzenny Kosewskiej oraz Marka Sachajko wskazując, że uczestniczyli oni w wydaniu wyroku w sprawie III SA/Po 917/21, a więc byli zaangażowaniu w rozpatrzenie sprawy w I instancji, przez co mogą być zainteresowani utrzymaniem w mocy tego orzeczenia.
W związku ze złożonym wnioskiem sędziowie WSA: Małgorzata Górecka, Marzenna Kosewska oraz Marek Sachajko złożyli pisemne oświadczenie w których wskazali, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności, dające podstawę do wyłączenia w sprawie;
Postanowieniem z 24 marca 2022 r., sygn. akt III SPP/Po 140/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zmienił postanowienie starszego referendarza sądowego z 20 stycznia 2022 r. i odrzucił wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Wniosek o wyłączenie sędziów oraz przedstawioną na jego poparcie argumentację strona podtrzymała w dalszych pismach procesowych, w tym w piśmie procesowym z 7 czerwca 2022 r.
W dniu 26 kwietnia 2022 r. strona złożyła z kolei skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem tut. Sądu z 24 marca 2022 r. wskazując na jego wydanie przez sędzię WSA Małgorzatę Górecką.
Postanowieniem z 19 maja 2022 r., sygn. akt III SPP/Po 29/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego.
Strona pismem z 10 czerwca 2022 r. wystąpiła z nowym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, który został zarejestrowany pod sygn. akt III SPP/Po 42/22.
W zaskarżonym postanowieniu WSA w Poznaniu oddalając wniosek o wyłączenie wskazanych sędziów stwierdził, że w rozpatrywanym przypadku nie tylko brak jest okoliczności, które powodowałyby wyłączenie rzeczonych sędziów z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.), lecz ponadto nie zachodzą i takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie (art. 19 p.p.s.a.).
Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z orzecznictwa sądowego, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego przezeń wyjaśnienia i jeśli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, publ. OSN 1972, poz. 55). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił także pogląd wyrażony w orzecznictwie NSA, zgodnie z którym skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie, a prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. Dodał, że z art. 19 p.p.s.a. wynika, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji.
W ocenie Sądu I instancji nie stanowi też prawidłowej argumentacji powoływanie się przez wnoszącego o prawo pomocy na subiektywne przekonanie o tym, że sędzia, który wydał wyrok dążyć będzie do uniemożliwienia jego zaskarżenia. Argument, który podnosi wnioskodawca, jest znany zarówno praktyce, jak i orzecznictwu, przy czym bardziej wyrazisty wymiar nabiera przy okazji wydawania przez sędziów sprawozdawców postanowień o odrzuceniu skargi kasacyjnej (art. 178 p.p.s.a.), jaka wniesiona została od wyroku, w wydaniu którego sędzia uczestniczył. Co prawda z tym przypadkiem nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, lecz z uwagi na jego charakter wymaga wskazania. Uznaje się bowiem, że o ile sędzia taki wyłączony być musi od merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, co nota bene następuje z mocy ustawy (art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.), o tyle brak jest podstaw do tego, aby wyłączyć takiego sędziego od badania dopuszczalności kasacji od strony formalnej (zob. m.in. postanowienie NSA z 18 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 1/13, CBOSA).
Niewątpliwie natomiast przyznanie prawa pomocy, które na etapie składania skargi kasacyjnej ma znaczenie w dwóch wymiarach – zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej oraz przyznania profesjonalnego pełnomocnika, który ten środek zaskarżenia sporządzi – wiąże się z dopełnieniem wymogów formalnych warunkujących skuteczność podważenia wyroku wydanego przez sąd w I instancji. Ponadto trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy na tym etapie nie jest równoznaczne z zaskarżeniem wyroku. Przyznany z urzędu pełnomocnik uprawniony jest bowiem do sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 177 § 4 P.p.s.a.). Tym bardziej brak podstaw do przyjęcia, że sędzia uczestniczący w wydaniu wyroku w I instancji miałby działać niejako na szkodę strony i wbrew przesłankom ustawowym, miałby dążyć do odmowy przyznania prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł P. B. domagając się zmiany lub uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony (art. 18 i art. 19 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.) jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy.
W świetle art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Istota wyłączenia sędziego w sprawie, w której brał on udział w wydawaniu zaskarżonego orzeczenia, zawiera się w niedopuszczalności kontrolowania przez sędziego swojego własnego rozstrzygnięcia, przy czym kontrolowanie orzeczenia wydanego w postępowaniu sądowym związane jest ściśle z instancyjnością tego postępowania (uchwała 7 sędziów NSA z 23 maja 2005 r. sygn. akt I OPS 3/05, ONSAiWSA z 2005 r., nr 6, poz. 110).
Co do zasady chodzi o sytuację, w której ten sam sędzia dwukrotnie orzeka w tej samej sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem "sprawy", o której mowa w tym przepisie, należy rozumieć orzeczenie rozstrzygające sprawę sądowoadministracyjną co do istoty (tj. wyrok lub postanowienie w przedmiocie zaskarżonego aktu administracyjnego), nie zaś rozstrzygnięcie kwestii incydentalnej w toku postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 września 2015 r. II FSK 2065/13, Lex 1986332, sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko wtedy, gdy orzekał w obu porównywanych sprawach o tożsamych granicach podmiotowych, przedmiotowych i tym samym brał udział w wydaniu zaskarżonego wyroku. Dotyczy przede wszystkim przypadku, w którym sędzia wydał orzeczenie w pierwszej instancji, a następnie miałby je kontrolować w II instancji. Wbrew twierdzeniom skarżącego, taka sytuacja nie zaistniała w niniejszej sprawie.
Nie można bowiem utożsamiać rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi i wydania orzeczenia co do istoty sprawy, z podejmowaniem rozstrzygnięć w kwestiach incydentalnych jak rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ mają one charakter wpadkowy, uboczny, który w żaden sposób nie przesądza o legalności zaskarżonego przez stronę do sądu aktu.
Podejmowane przez sąd postanowienia w kwestiach takich jak: przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, przyznanie prawa pomocy, czy rozstrzyganie w przedmiocie innych wniosków stron - mają charakter wpadkowy i nie sposób przyjąć, by podjęcie w tym przedmiocie decyzji przez sędziego sprawozdawcę godziło w prawo strony do bezstronnego sądu (por. postanowienie NSA z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt I FZ 64/19, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zwrócić przy tym należy uwagę na stanowisko wyrażone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 maja 2005 r., I OPS 3/05 (ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 110), zgodnie z którym sędzia, który brał udział w wydaniu wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, zaskarżonego następnie skargą kasacyjną, nie jest wyłączony na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. od badania w trybie art. 178 tej ustawy, czy skarga kasacyjna spełnia wymogi formalne, w tym także od udziału w wydaniu postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie WSA w Poznaniu prawidłowo rozstrzygnął, że nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do Sędziów WSA: Małgorzaty Góreckiej, Marzenny Kosewskiej oraz Marka Sachajko. Ponadto w przedmiotowej sprawie objęci wnioskiem o wyłączenie Sędziowie złożyli stosowne oświadczenia, zaś wskazane we wniosku argumenty okazały się być niezasadne. Zaskarżone postanowienie WSA w Poznaniu należy uznać za prawidłowe.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.