Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 858/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi G.S. (skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z [...] czerwca 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że wyrokiem z 6 grudnia 2017 r. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę skarżącego na ww. decyzję ZUS.
Pismem z [...] stycznia 2018 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia powołanego orzeczenia. W uzasadnieniu wskazał, że [...] stycznia 2018 r. w rozmowie telefonicznej został poinformowany, że w sprawie został wydany wyrok, a ponieważ nie został poinformowany o jej terminie nie mógł złożyć wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Skarżący zaznaczył nadto, że adres podany w skardze jest nieaktualny, zaś z braku czasu wynikającego z konieczności sprawowania opieki nad chorą matką, zawarł umowę z P. P. S.A. na założenie skrytki pocztowej nr [...] w Ż. oraz tzw. dosyłanie korespondencji z poczty w R. na pocztę w Ż. Ponadto udzielił pełnomocnictwa pocztowego dla osoby mieszkającej w Ż., aby mogła odbierać te przesyłki. Zaznaczył, że zarówno on, jak i pełnomocnik pocztowy, nie otrzymali żadnego awizo z Sądu. Wskazał, że [...] stycznia 2018 r. pracownik Urzędu Pocztowego w Ż. poinformował go, że wszystkie awiza przychodzące są wkładane do skrytki.
Końcowo dodał, że [...] stycznia 2018 r. złożył reklamację w Urzędzie Pocztowym w R. Wskazując na motywy oddalenia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że podana przez skarżącego okoliczność, mająca świadczyć o braku zawinienia w nieterminowym złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nie mogła stanowić podstawy do przywrócenia terminu do dokonania tej czynności (przekierowanie korespondencji - w tym zawiadomienia o terminie rozprawy - na adres skrytki pocztowej [...] w Ż., zgodnie z umową zawartą [...] sierpnia 2017 r.). Sąd pierwszej instancji wskazał dodatkowo na fakt, że problem przekierowania korespondencji stanowił niejednokrotnie przedmiot rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w kontekście braku winy przy uchybieniu terminu. Na tym tle ukształtowała się jednolita linia orzecznicza, zgodnie z którą nie może być uznane za świadczące o braku winy w uchybieniu terminu złożenie dyspozycji na poczcie o przekierowaniu korespondencji na nowy adres.
Sąd wskazał nadto, że dosyłanie korespondencji nie obejmuje pism sądowych w postępowaniu karnym, cywilnym, administracyjnym oraz sądowoadministracyjnym, gdyż tryb doręczania korespondencji w tych sprawach regulują szczególne przepisy proceduralne. Zgodnie z § 31 regulaminu świadczeń usług powszechnych (załącznik nr 2 do uchwały nr [...] Zarządu P.P. S.A. z dnia [...] kwietnia 2017 r.) adresat może żądać doręczania przesyłek poleconych z wyłączeniem przesyłek za potwierdzeniem odbioru do jego oddawczej skrzynki pocztowej, jego skrytki pocztowej lub automatu pocztowego do odbioru przesyłek, pod warunkiem złożenia żądania na piśmie we właściwej placówce oddawczej albo za pośrednictwem strony internetowej [...]. WSA zwrócił również uwagę, że przesyłki sądowe są wysyłane listem poleconym za "zwrotnym potwierdzeniem odbioru" i doręcza się je wskazanemu adresatowi lub innemu uprawnionemu odbiorcy (doręczenie zastępcze).
W razie niemożności doręczenia pism w ten sposób składa się je na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, które umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w powyższym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, liczonego od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej bądź w urzędzie gminy (art. 73 § 1-4 p.p.s.a.).
W ocenie Sądu ustawodawca w cytowanym przepisie ustanawia domniemanie faktyczne doręczenia pisma, o ile zostaną spełnione warunki w przepisie tym przewidziane. Domniemanie to może być jednak obalone, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie były zgodne z rzeczywistością. Oznacza to, że jeśli dokonano doręczenia zgodnie z przepisami prawa mimo, że adresat nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie, może się on uchylić się od negatywnych skutków tego stanu rzeczy, jeżeli uprawdopodobni okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu.
W konsekwencji WSA uznał, że skarżący nie obalił fikcji prawnej skuteczności doręczenia zawiadomienia o terminie rozprawy dokonanego w trybie art. 73 p.p.s.a, prawidłowo awizowanego, które nastąpiło na podany przez niego w skardze adres. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o jego zmianę poprzez stwierdzenie braku winy lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący podniósł w uzasadnienie zażalenia, że uprawdopodobnił on winę, ponieważ nie został prawidłowo powiadomiony o rozprawie, z uwagi na nie dopełnienie obowiązków przez listonosza.
Następnie postanowieniem z 15 czerwca 2018 r. o sygn. akt I SA/GL 858/17 referendarz sądowy WSA w Gliwicach w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ustanowił dla niego adwokata, który pismem z [...] sierpnia 2018 r. (data wpływu [...] sierpnia 2018 r.), podtrzymał zażalenie G. S. na postanowienie tut. Sądu z 5 marca 2018 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Ponadto z art. 86 § 2 p.p.s.a. wynika, iż warunkiem przywrócenia terminu jest spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony w zakresie postępowania sądowego. Artykuł 87 § 1 i 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Wymaga podkreślenia, że warunkiem dopuszczalności przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności konkretnej sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, skarżący uprawdopodobnił okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Argumenty podnoszone zarówno we wniosku o przywrócenie terminu jak i w zażaleniu, dotyczące całodobowej opieki nad przewlekle chorą matką (mi.in. udar mózgu) zasługują na uwzględnienie i stanowią przesłankę do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Wskazane przez skarżącego okoliczności mogą bowiem utrudniać zadbanie o bieżące sprawy życia codziennego, w tym kontrolę, na jakim etapie jest postępowanie sądowoadministracyjne.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny niezasadnie odmówił w niniejszej sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku skarżących o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego należy wskazać, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym brak jest podstaw do orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny o zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego między stronami. Podstawy do rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego w sprawie z zażalenia na postanowienie w szczególności nie mogą stanowić przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Przepisy te wiążą bowiem wyraźnie zwrot kosztów postępowania kasacyjnego z zaskarżeniem wyroku, a to kto jest obowiązany do zwrotu kosztów zależy od treści wyroku Sądu pierwszej instancji (oddalającego lub uwzględniającego skargę).
Tak więc przepisy te w ogóle nie mogą mieć zastosowania do kosztów postępowania zażaleniowego w przypadku zaskarżenia postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. W takim przypadku Naczelny Sąd Administracyjny nie orzeka o zwrocie kosztów postępowania także wówczas, gdy skarżący zgłosił w zażaleniu wniosek o przyznanie kosztów.