Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 504/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi T. D. (skarżąca) na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynika, że skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, wskazując, że ze względu na niewiedzę i nieporadność nie była w stanie samodzielnie sporządzić rzeczonego środka zaskarżenia, dodając, że niezwłocznie po doręczeniu decyzji z [...] stycznia 2018 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Odnosząc się w świetle powyższego do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że do wniesienia skargi na decyzję administracyjną, inaczej niż w przypadku skargi kasacyjnej, nie jest wymagany przymus adwokacko-radcowski.
W ocenie WSA, fakt złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie ustanowienie pełnomocnika z urzędu, nie ma wpływu na termin do dokonania czynności procesowej. W ocenie Sądu pierwszej instancji, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika, nie miało wpływu na termin do wniesienia skargi.
Na powyższe postanowienie ustanowiony z urzędu profesjonalny pełnomocnik skarżącej złożył zażalenie, wnosząc o jego zmianę w całości i przywrócenie terminu do wniesienia skargi, względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji szczegółowo przedstawiając argumenty na poparcie swojego stanowiska.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 53 § 1 i 2 p.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Jeżeli stronie skarżącej doręczony został odpis decyzji, bądź innego rozstrzygnięcia w sprawie, od tego momentu, zgodnie z treścią wskazanego przepisu prawa, liczony jest bieg terminu do złożenia skargi niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Termin, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a. jest terminem ustawowym i w przypadku jego uchybienia dopuszczalne jest jego przywrócenie na wniosek strony. Gdy strona uchybiła terminowi do złożenia skargi skuteczne jej wniesienie i nadanie sprawie dalszego biegu jest uzależnione od złożenia przez stronę lub jej pełnomocnika, w terminie przewidzianym w art. 87 § 1 p.p.s.a., wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi i uwzględnienia tego wniosku przez sąd.
Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu musi być złożony do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji niezasadnie oddalił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, z uwagi na brak przymusu adwokacko-radcowskiego na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Odwołując się do treści art. 87 § 4 p.p.s.a. NSA wyjaśnia, że przed dokonaniem oceny, czy skarżąca w niniejszym przypadku uchybiła terminowi do wniesienia skargi bez swojej winy, koniecznym jest ustalenie, czy wniosek w tym przedmiocie został przez nią złożony w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia. NSA podziela przy tym powołany przez pełnomocnika wnoszącej zażalenie pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 lipca 2013, sygn. SK 17/12, iż w przypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do roli pełnomocnika.
W istocie zatem siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony - w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik - realnie mógł sporządzić i wnieść środek zaskarżenia. Powyższe oczywiście nie może wprost prowadzić do konkluzji, że dokonanie ww. czynności procesowej przed upływem owych 30 dni albo w terminie 7 dni po ich upływie jest równoznaczne z dochowaniem terminu do złożenia ww. wniosku. Sąd badając bowiem wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, za każdym razem jest zobligowany dokonać oceny, kiedy istniała realna możliwość sporządzenia złożonej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu skargi, a w konsekwencji do kiedy rozpoczął bieg siedmiodniowy termin do złożenia tego wniosku.
Sąd pierwszej instancji tego jednak nie uczynił, co powinien był zrobić. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku, Sąd oceni zatem powołane w nim okoliczności, mające wpływ na długość okresu niezbędnego do sporządzenia skargi, mając na uwadze powyższą wykładnię prawa. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.