Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 120/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił U. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], w przedmiocie określenia kwoty długu celnego.
Referując na wstępie uzasadnienie stan faktyczny sprawy Sąd I instancji podał, że U. K. we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podniosła, że prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód około 1700 zł brutto miesięcznie, zaś jej mąż w chwili obecnej nigdzie nie pracuje. Z ww. dochodu skarżąca ponosi koszty utrzymania siebie i męża oraz domu syna, w którym mieszkają, które określiła na kwotę 2 450 zł. W załączonym do wniosku druku formularza PPF skarżąca nie wymieniła żadnego majątku, ani oszczędności.
Sąd I instancji odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreślił, że ocena ta jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Sąd podniósł, iż skarżąca dołączyła kopię wyciągu z rachunku bankowego oraz historie operacji jednak na dzień 31 grudnia 2008 r., a więc sprzed półtora roku, czym uniemożliwiła ocenę jej obecnej sytuacji majątkowej. Podnosząc kwestię zajęcia rachunków bankowych w żaden sposób tego nie wykazała, ani nie udowodniła, nie załączyła jakiegokolwiek dokumentu na tę okoliczność, czy to z Urzędu Skarbowego, czy też z banku. Kwestii debetu na rachunku bankowym również w żaden sposób nie udowodniła.
Nie wykazała, iż zajęcie to, czy debet na rachunku mają wpływ na niemożność uiszczenia przez nią wpisu sądowego od skargi. O tym, że skarżąca nie przedstawiła w sposób pełny swojej sytuacji majątkowej świadczy w ocenie Sądu również porównanie wykazywanego dochodu miesięcznego i miesięcznych wydatków, częściowo pokrywanych z oszczędności, których skarżąca w formularzu nie wykazała. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżąca utrudniła dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła U. K., wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie z obowiązku uiszczania opłaty sądowej od złożonej skargi. W uzasadnieniu podniosła, że Sąd bezpodstawnie nie dał wiary oświadczeniom skarżącej w kwestii dotyczącej wysokości osiąganych przez nią dochodów. Wyjaśniła, że wskazane przez nią koszty utrzymania przekraczają osiągany przez nią dochód, ale różnicę pokrywa z niewielkich oszczędności, gdyż osiągany przez nią dochód w poszczególnych miesiącach jest różny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji zasadnie uznał, iż wskazane przez skarżącą okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są wiarygodne i wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że przedstawione przez skarżącą okoliczności nie pozwalają stwierdzić, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O trafności tego stanowiska świadczy w szczególności porównanie wykazywanego przez skarżącą dochodu miesięcznego (1700 zł brutto) i miesięcznych wydatków (2400 zł). Jak przyznała skarżąca w zażaleniu – różnicę tę pokrywała z oszczędności poczynionych w poprzednich miesiącach. Jednakże faktu posiadania jakichkolwiek oszczędności jak i ich wysokości skarżąca w formularzu PPF nie wykazała.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.