Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 119/15 odmówił P. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] grudnia 2014 r., w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd I instancji podał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że: prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką urodzoną w 2014 r. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi 860 zł. Wnioskodawca płaci alimenty (2.000 zł) na dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa. Podał, że w 2003 r. zachorował na przewlekłą chorobę, w związku z czym jest zmuszony przyjmować drogie leki, które nie są w 100% refundowane. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek nieruchomy wskazał nieruchomość rolną o pow. 3,2 ha.
W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2012-2013 z których wynika, że za powyższe okresy skarżący osiągnął dochód w wysokości 10.088,47 zł (przychód 7.688.976,37 zł) oraz 11.678,73 zł (przychód 576.666,11 zł). Skarżący oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, zamieszkuje sam, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, posiada z żoną ustrój rozdzielności majątkowej i zamieszkuje w mieszkaniu rodziców. Koszty utrzymania skarżącego to 400 zł. Jako źródło utrzymania wskazał wynagrodzenie za pracę w wysokości 676,08 zł netto zł, wsparcie brata i rodziców w wysokości 2.000 zł.
Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał zasadności udzielenia mu prawa pomocy. Podkreślił, że z zeznań podatkowych za lata 2012 – 2013 wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Działalność ta przynosiła za powyższy okres znaczny przychód odpowiednio: 7.688.976,37 zł oraz 576.666,11 zł. Sąd I instancji stwierdził, że fakt ponoszenia przez stronę dużych kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą takiej aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Okoliczności zatem, że we wskazanych latach podatkowych P. K. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął niewielki dochód podatkowy, nie czyni automatycznie zasadnym wniosku skarżącego.
Sąd ocenił, że skarżący podnosząc, iż jest z żoną w rozdzielności majątkowej uchylił się od przedstawienia jej sytuacji materialnej, wskazując, iż nie wyraziła ona zgody na ujawnienie informacji o jej przychodach i źródłach utrzymania. Zdaniem Sądu okoliczność pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może wpłynąć na ocenę sytuacji materialnej strony. Małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków.
Ponadto Sąd podkreślił, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 3,2 ha, co ma znaczenie dla oceny jego sytuacji majątkowej. Wprawdzie skarżący nie zadeklarował, żadnego dochodu z tej nieruchomości, lecz bezsprzecznie, np. z jej dzierżawy czy dopłat bezpośrednich mógłby osiągać dochody pozwalające na pokrycie kosztów sądowych.
Zdaniem Sądu I instancji oświadczenia skarżącego są sprzeczne. Na urzędowym formularzu PPF w pkt 6 wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niespełna roczną córką, natomiast w oświadczeniu z dnia 12 marca 2015 r. wskazuje, że gospodarstwo domowe prowadzi sam. Ponadto skarżący obecnie jest zatrudniony w spółce z o.o. "A.", której jedynym udziałowcem jest jego żona, co niewiarygodnym czyni oświadczenie skarżącego o nieprowadzeniu z żoną wspólnego gospodarstwa domowego tym bardziej, że mają małoletnią córkę, a adres zamieszkania żony podany w przedłożonym akcie notarialnym pokrywa się z adresem, który obecnie skarżący podał do korespondencji pkt 2.2. formularza PPF.
W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawca w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuacje materialną, co uniemożliwia ocenę jego możliwości finansowych w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych (593 zł na obecnym etapie postępowania), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy.
P. K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie w którym zarzucił Sądowi błędne ustalenie stanu faktycznego, poprzez przyjęcie, że informacje dotyczące jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych nie były wystarczające do przyznania prawa pomocy, tymczasem – zdaniem skarżącego – przedstawił on dokumenty, których zażądał Sąd w wezwaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Zgodnie zaś z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie złożone przez wnioskodawcę okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Natomiast Sąd winien w sposób wyczerpujący ocenić całość posiadanych w sprawie dokumentów i oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i udokumentowane w sposób selektywny - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej.
W orzecznictwie trafnie podnosi się, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, bądź to nie znajdują pokrycia w aktach sprawy bądź też pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, opubl. CBOSA, oraz z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. CBOSA).
Do oceny Sądu należy przy tym, czy okoliczności podawane przez stronę są prawdopodobne i czy uzasadniają uwzględnienie wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie trafna jest dokonana przez Sąd I instancji ocena, że oświadczenia składane przez skarżącego są sprzeczne, a zatem nie uprawdopodobnił on, że zachodzą okoliczności uzasadniające jego wniosek.
Należy zatem stwierdzić, że sposób przedstawienia przez skarżącego jego sytuacji majątkowej uniemożliwił dokonanie przez Sąd oceny, że zapłata wpisu od skargi spowoduje na tyle istotny uszczerbek majątkowy, którego konsekwencją będzie brak środków dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Skarżący nie wykazał zatem w sposób wiarygodny, że spełnia przesłanki konieczne do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Ponadto, skarżący w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed tym Sądem, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.