Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. postanowieniem z dnia 24 stycznia 2012 r. o sygn. akt I SA/Rz 440/11, odmówił R. K. i J. Ł. - wspólnikom spółki cywilnej Z.P.H.U. "T.-T." przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
R. K. i J. Ł. - wspólnicy spółki cywilnej Z.P.H.U. "T.-T." (dalej: Skarżący) - wnioskiem z dnia 23 listopada 2011 r. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. [...] akt sądowych).
W uzasadnieniu wniosku wskazali, że spółka cywilna Z.P.H.U. T.-T. R. K. J. Ł. z siedzibą w Ł. za ostatni rok obrotowy odnotowała zysk w wysokości [...]. zł. Wartość zgromadzonych przez spółkę środków trwałych wynosi [...] zł. Skarżący podkreślili, że aktualnie nie prowadzą działalności gospodarczej, gdyż została ona zawieszona z dniem 1 stycznia 2011 r. Spółka nie posiada innych źródeł dochodu, a jej zadłużenie na dzień 20 listopada 2011 r. wyniosło łącznie [...] zł. Wskazali również, że w związku z określeniem spółce podatku akcyzowego straciła ona płynność finansową, co doprowadziło do wstrzymania spłaty jej zobowiązań, a w dalszej kolejności do zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. W celu uregulowania zobowiązań spółki wspólnicy zdecydowali się na sprzedaż należącej do spółki stacji paliw.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 grudnia 2011 r. odmówił spółce cywilnej Z.P.U.H. "T.-T." R. K., J. Ł. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Na powyższe postanowienie Skarżący złożyli sprzeciw.
W uzasadnieniu wskazali, że do chwili zbycia majątku spółki wspólnicy nie posiadają takich zasobów finansowych, z których mogliby dokonać opłat sądowych, bowiem wysokość wpisu sądowego odpowiada wysokości dochodów miesięcznych jednego ze wspólników. Skarżący podnieśli, że jeden ze wspólników nie pracuje, a drugi pracuje na ½ etatu, chętnie podjąłby dodatkowe zatrudnienie, lecz od maja 2011 r. poszukuje bez skutku pracy. R. K. wskazała, że wynagrodzenie jej zajęte jest do wysokości [...] zł, zaś męża do kwoty. zł. Z kwoty 2114,88 zł spłacają zaciągnięty kredyt hipoteczny na budowę domu w wysokości 759,43 zł. Ponadto ponoszą koszty utrzymania tj. opłaty za gaz - ok. 190 zł, elektryczność - 210 zł, dojazd do pracy - 350 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. postanowieniem z dnia 24 stycznia 2012 r. o sygn. akt I SA/Rz 440/11 odmówił R. K. i J. Ł. – wspólnikom spółki cywilnej Z.P.H.U. "T. – T." przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że spółka dysponuje majątkiem (stacja paliw), który może stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, w której wpis od skargi wynosi 500 zł. Zaznaczył, że Skarżący wyrazili wolę sprzedaży należącej do spółki stacji paliw. W tej sytuacji Sąd I instancji stwierdził, iż nie sposób jest przyjąć, że spółka nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie i dlatego przerzucenie tychże kosztów na podatników, poprzez pokrycie ich ze środków publicznych, byłoby niezasadne. A ponadto, że posiadany przez spółkę majątek może stanowić źródło zabezpieczenia, np. pożyczki na pokrycie kosztów postępowania. Wspólnicy odpowiadający solidarnie za zobowiązania utworzonej przez siebie spółki cywilnej oraz partycypujący w jej zyskach i stratach, powinni przyczyniać się do dostarczania jej niezbędnych do funkcjonowania lub zabezpieczenia interesów środków, zważywszy zwłaszcza na fakt, że to ich decyzją spółka nadal istnieje, pomimo tego, że znajduje się w nienajlepszej kondycji finansowej oraz nie prowadzi działalności gospodarczej.
R. K. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w R. do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wskazała, że w chwili obecnej pracuje na ½ etatu. Otrzymuje 570 zł wynagrodzenia. Majątek jest pod zajęciem hipotecznym. Drugi ze wspólników nie pracuje i nie posiada możliwości zapłaty wpisu od skargi. Zapłata wpisu od skargi równoznaczna jest z wykorzystaniem prawie wszystkich środków finansowych, które posiada.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika wprost, że ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższa argumentacja znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie, umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący oświadczyli, że nie prowadzą działalności gospodarczej, ponieważ ją zawiesili, jednak nie przedłożyli żadnego dokumentu, który potwierdzałby ten fakt. Nie przedłożyli także innych dokumentów świadczących o ich trudnej sytuacji materialnej. Zatem okoliczności, na których Skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie zostały w wymagany sposób wykazane. Wykazać oznacza bowiem dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować (por: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 213/11).
Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec Skarżącego zastosowana.
Na marginesie należy tylko wskazać, że nie można preferencyjnie traktować innych zobowiązań, przedkładając je ponad konieczność zapłaty kosztów w toczącym się postępowaniu sądowym. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania Skarżącego w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów (por: postanowienie NSA z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II GZ 427/11).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.