Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 1331/16 odrzucił skargę M. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiące od kwietnia do lipca 2010 r. oraz umorzenia postępowania za marzec 2010 r.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 października 2016 r. zobowiązano M. R. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi.
Odpis niniejszego zarządzenia doręczono skarżącemu w dniu 21 listopada 2016 r. (k. 37 akt sądowych). W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył w zakreślonym terminie na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Zarządzeniem z dnia 12 stycznia 2017 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania, bowiem skarżący nie uzupełnił braków formalnych tego wniosku, do usunięcia których został wezwany.
Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017 r., po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego, Sąd utrzymał w mocy powyższe zarządzenie.
W związku z powyższym, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 13 kwietnia 2017 r. ponownie wezwano skarżącego do wykonania zarządzenia z dnia 26 października 2016 r. wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł.
Skarżący w odpowiedzi na wezwanie złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy (k. 61 akt sądowych).
Sąd I instancji wskazał, że ponowne przesłanie skarżącemu zarządzenia zobowiązującego do uiszczenia opłaty nie otwiera stronie kolejnego terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zażaleniem z dnia 21 marca 2018 r. skarżący zaskarżył powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a) art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez naruszenie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. przez udział w rozpoznaniu sprawy 23 czerwca 2017 r., oraz 21 marca 2018 r. (ponadto 21 marca 2018 r. odrzucenie skargi) przez sędzię WSA J. G., która rozpoznawała środek zaskarżenia wydany przez siebie wcześniej – postanowienie z 6 kwietnia 2017 r. oraz rozpoznawała sprawę 21 marca 2018 r. Tym samym sędzia WSA wydając orzeczenia z 23 czerwca 2017 r. i 21 marca 2018 r., kontrolowała własne wcześniejsze orzeczenie, w konsekwencji, zdaniem skarżącego, taka sytuacja prowadzi do nieważności postępowania, gdyż wskazana Sędzia WSA nie powinna uczestniczyć w składzie orzekającym z powodu przeszkód prawnych i podejmować czynności w sprawie swoich orzeczeń, od których wniesiono środek zaskarżenia (zażalenie);
- b) art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez naruszenie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., ponieważ postanowienie z 23 marca 2017 r. oraz 21 marca 2018 r., zostało wydane przez sędziego, co do którego zachodzi podstawa do wyłączenia w sprawie z uwagi na udział w wydaniu orzeczenia z 6 kwietnia 2017 r. Stosowanie do art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, w tej zaś sprawie ta sama sędzia WSA J. G. brała udział w wydaniu zaskarżonego zażaleniem postanowienia z 6 kwietnia 2017 r. oraz postanowienia z 23 czerwca 2017 r., którym odrzuciła środek zaskarżenia na orzeczenie wydane przez siebie orzekając o odrzuceniu zażalenia, zachodzi więc tutaj nieważność postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.;
- c) brak zmiany sędziego sprawozdawcy w celu rozpoznania sprawy powinien skutkować nieważnością postępowania w tym zakresie (art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozpatrzyć zarzut nieważności postępowania dotyczący wydania zaskarżonego postanowienia przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy (art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.).
Nieważność postępowania z przyczyny wskazanej w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. zachodzi, gdy nastąpiło naruszenie przepisów o wyłączeniu sędziego z mocy ustawy.
W art. 18 § 1 p.p.s.a. zawarto zamknięty katalog przesłanek, wobec wystąpienia których, wyłączenie sędziego powinno nastąpić z urzędu. Wśród tych przesłanek wskazano w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., iż sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator.
Pod pojęciem "sprawy", o której mowa w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., należy rozumieć orzeczenie rozstrzygające sprawę sądowoadministracyjną co do istoty (to jest wyrok lub postanowienie w przedmiocie zaskarżonego aktu administracyjnego), nie zaś rozstrzygnięcie kwestii incydentalnej w toku postępowania. Podejmowane przez sąd postanowienia w kwestiach, takich jak: przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy, czy rozstrzyganie w przedmiocie innych wniosków stron – mają charakter wpadkowy i nie sposób przyjąć, by podjęcie w tym przedmiocie decyzji przez sędziego sprawozdawcę godziło w prawo strony do bezstronnego sądu.
W uchwale 7 Sędziów NSA z 23 maja 2005 r., I OPS 3/05, przyjęto, że sędzia, który brał udział w wydaniu wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, zaskarżonego następnie skargą kasacyjną, nie jest wyłączony na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. od badania w trybie art. 178 tej ustawy, czy skarga kasacyjna spełnia wymogi formalne, w tym także od udziału w wydaniu postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną (ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 110).
Powyższe oznacza, skoro art. 178 p.p.s.a. poprzez regulację zawarta w art. 197 § 2 p.p.s.a. znajduje odpowiednie zastosowanie do postępowania zażaleniowego, iż sędzia, który brał udział w wydaniu postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, zaskarżonego następnie zażaleniem, nie jest wyłączony na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. od badania dopuszczalności tak wniesionego środka zaskarżenia, w tym od udziału w wydaniu postanowienia odrzucającego zażalenie jako niedopuszczalne.
Nie sposób zatem przyjąć, że sędzia WSA J. G. była wyłączona na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. od wydania zaskarżonego postanowienia, którym odrzuciła skargę, z tej przyczyny, że brała udział w składzie Sądu I instancji, który postanowieniem z dnia 23 czerwca 2017 r. odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie tego Sądu z dnia 6 kwietnia 2017 r., w składzie którego również brała udział, a dotyczyło ono utrzymania w mocy zarządzenia referendarza sądowego o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącego w zakresie prawa pomocy.
Reasumując, wskazać należy, że sędzia na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko wtedy, gdy orzekał w porównywalnych sprawach o tożsamych granicach podmiotowych, przedmiotowych i tym samym brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia.
Innymi słowy przesłanka nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. jest spełniona wyłącznie w sytuacji, gdy ten sam sędzia brałby udział w rozpoznaniu sprawy – w ujęciu wyżej przedstawionym – dwukrotnie, wbrew regulacji wynikającej z art. 185 § 2 w związku z art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Analiza akt wskazuje, że taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie.
Zatem zarzuty zażalenia w kwestii nieważności postępowania należało uznać za chybione.
Dokonując natomiast oceny zasadności postanowienia o odrzuceniu skargi, wskazać należy, że prawidłowo Sąd I instancji przyjął, że w następstwie prawomocnego zakończenia postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy należało ponownie wezwać do wykonania obowiązku określonego w prawomocnym zarządzeniu o ustaleniu wysokości wpisu z wezwania do jego uiszczenia, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania.
Ponadto, mimo tego że skarżący po doręczeniu mu wezwania a przed upływem 7-dniowego terminu do uiszczenia wpisu, wystąpił do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, bieg terminu do opłacenia skargi nie został przerwany, a jego bezskuteczny upływ skutkować musiał odrzuceniem skargi.
Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza, że strona ma obowiązek uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie NSA z 10 lipca 2014 r., II OZ 667/14, postanowienie NSA z 10 czerwca 2016 r., I GZ 379/16). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, choć strona ma prawo do złożenia takiego wniosku w wypadku zmiany okoliczności sprawy na podstawie art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., II FZ 115/10, postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., II GZ 761/13).
Nie przerywa też biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (zob. postanowienie NSA II FZ 665/18 – dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił skargę skarżącego, który mimo prawidłowego wezwania nie uiścił wpisu od skargi we wskazanym terminie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.