Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 8 grudnia 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 1133/14 odmówił A. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że A. B. (dalej: "skarżący") wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. 24 czerwca 2014 r. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Wnioskodawca jest obecnie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i pomagają finansowo wnioskodawcy bracia: P.. i S.. Oświadczył, że nie ma możliwości samodzielnego utrzymania się gdyż nie posiada żadnego majątku ani oszczędności.
Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z A. K., z którą nie jest spokrewniony. A. K. prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje przeciętny miesięczny dochód brutto w kwocie 5.500 zł oraz posiada z tytułu dziedziczenia udział w wysokości 1/6 w nieruchomości lokalowej i udział w wysokości 1/6 w nieruchomości gruntowej, zabudowanej domem mieszkalnym.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o uzupełnienie dokumentacji wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący pismem z dnia 1 października 2014 r. przedstawił rachunek bankowy prowadzony przez A. K. w I. B. za okres od dnia 1 lipca 2014 r. do dnia 29 września 2014 r.; rozliczenia przelewu czynszu z powyższego rachunku bankowego; oświadczenia braci wnioskodawcy: S.i P.z dnia 29 września 2014 r. o pomocy udzielanej wnioskodawcy (w obu przypadkach jest to pomoc rzeczowa i kwoty pieniężne w wysokości 200 – 250 zł miesięcznie).
Jednocześnie skarżący podał, że mieszkał z A. K., która była jego partnerką. Aktualnie nie pozostają już we wspólnym związku partnerskim, jednak skarżący mieszka u niej do czasu przeprowadzki do mieszkania jego matki lub brata. Wnioskodawca stwierdził, że A. K. określił na druku urzędowego formularza PPF, jako osobę z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym przez pomyłkę, spowodowaną tym, że nie zrozumiał znaczenia tego pojęcia.
A. B.oświadczył, że jego miesięczne wydatki zamykają się w kwocie około 600 zł, ponadto, spłaca raty w łącznej wysokości około 1.000 zł miesięcznie. Wsparcie finansowe (do około 500 zł miesięcznie) i rzeczowe otrzymuje od swojej rodziny. Ponadto podejmuje się drobnych prac dorywczych, z których miesięczny dochód wynosi miesięcznie średnio 1.100 zł.
W kolejnym piśmie z dnia 8 października 2014 r. skarżący oświadczył, że do dnia 31 sierpnia 2013 r. oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, był zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Umowa o pracę została rozwiązana, a z uwagi na brak zleceń, i konieczność ponoszenia kosztów związanych z działalnością, strona była zmuszona ją zawiesić, a następnie zaprzestać jej wykonywania. Ponadto dołączono następujące dokumenty: rozliczenie dochodu za 2013 r. A. K.; wydruk z CEIDG potwierdzający fakt wykreślenia skarżącego z wpisu jego działalności gospodarczej, zaświadczenie z urzędu skarbowego o dochodzie wnioskodawcy osiągniętym w 2013 r., zaświadczenie z banku, w którym skarżący posiada rachunki bankowe. Jednocześnie skarżący oświadczył, że nie są odprowadzane za niego zaliczki na poczet podatku dochodowego w 2014 r.
Postanowieniem z 31 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., w następstwie wniesionego sprzeciwu ponownie rozpoznał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy i stwierdzić brak podstaw do uwzględnienia wniosku. Sąd pierwszej instancji w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy dokumenty i oświadczenia skarżącego stwierdził brak przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.)
Sąd podkreślił, że skarżący mieszka aktualnie w mieszkaniu A. K., które ona sama w całości utrzymuje. Skarżący nie ponosi więc normalnych kosztów utrzymania miejsca swojego zamieszkania i nie opłaca żadnych rachunków za mieszkanie (czynsz, opłaty za media, itp.)
Skarżący oświadczył w pismach nadesłanych Sądowi, że utrzymuje się z prac dorywczych, z których osiąga przeciętnie dochód w wysokości 1.100 zł miesięcznie, przy czym jest to wynagrodzenie zmienne, gdyż zależy od zapotrzebowania "pracodawców", ilości ich zleceń, warunków atmosferycznych, podkreślić należy, że kwota ta pozostaje do dyspozycji skarżącego. Wsparcia rzeczowego w postaci wyżywienia udzielają skarżącemu bracia. Pomoc ta obejmuje również zakup odzieży i obuwia, co oznacza, że skarżący nie ponosi regularnych i stałych wydatków w tym zakresie.
Skarżący stwierdził, że jego wydatki wynoszą ok. 600 zł miesięcznie na zakup wyżywienia, odzież, obuwie, środki czystości, jednakże zgodnie z oświadczeniami rodzeństwa pomocy rzeczowej w tym zakresie udzielają mu jego bracia. Dodać należy, że skarżący w sprzeciwie przyznał, że w ubiegłym miesiącu był w stanie opłacić dwukrotną wysokość rat kredytowych. Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro kwota wpisu sądowego w pięciu sprawach wynosi w sumie 1.000 zł, to skarżący, biorąc pod uwagę jego sytuację majątkową, jest w stanie uiścić wymagane wpisy sądowe.
W zażaleniu A. B. zaskarżył w całości powyższe postanowienie i wniósł o jego zmianę poprzez orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest niezasadne.
W myśl art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jak wynika z powyższego przepisu ustawy jest ponoszenie przez strony wydatków w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z wniesieniem skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu. Zatem strona, która wszczyna postępowanie sądowe winna liczyć się z tym, że będzie ponosić koszty własnego uczestnictwa w rozpoznaniu sprawy.
Wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przewiduje art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. w stosunku do osób fizycznych (§ 1) oraz osób prawnych (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sytuacji gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny prawo pomocy przyznawane jest w zakresie częściowym (pkt 2). Na wnioskodawcy ciąży zatem obowiązek przedstawienia stosownych dowodów aby sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł dokonać rzetelnej oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.
Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu odmówił A.B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Łączna kwota wpisów od skarg w pięciu zainicjowanych przez skarżącego sprawach wyniosła 1000 zł. Z danych przedstawionych przez skarżącego a poddanych ocenie Sądu pierwszej instancji wynika, że zamieszkuje on tymczasowo w mieszkaniu A. K., która ponosi wspólne koszty utrzymania mieszkania. Pomocy materialnej w postaci zakupu odzieży, żywności i obuwia udziela skarżącemu rodzeństwo. Ponadto skarżący wykonuje prace dorywcze, które są jego źródłem dochodu w wysokości około 1100 zł miesięcznie. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że skarżący w sprzeciwie podał, iż w miesiącu poprzedzającym złożenie tego środka zaskarżenia, uregulował dwie raty kredytu. Wymienione okoliczności pozwalały Sądowi pierwszej instancji wysnuć uzasadniony wniosek, że skarżący posiada dostateczne środki finansowe na opłacenie wpisów od skarg w łącznej wysokości 1000 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Niezbędne koszty utrzymania skarżącego, jak wynika ze złożonych oświadczeń pisemnych, ponoszą osoby trzecie, wobec czego zasadnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że jest on w stanie wygospodarować środki pieniężne na poniesienie kosztów własnego uczestnictwa w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Reasumując, Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił sytuację majątkową skarżącego i ustalił, że nie spełnia on warunków przyznania prawa pomocy w zakresie określonym we wniosku.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.