Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 11 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 952/14, odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia 30 czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego.
W dniu 16 marca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek złożony przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów wartościowych, nieruchomości oraz nie uzyskuje dochodu. Wskazał, że prowadzona działalność gospodarcza od 2012 r. przynosi stratę. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył: oświadczenie z dnia 13 marca 2015 r., PIT-36 za lata 2012-2013, deklaracje VAT za 2 i 3 kwartał 2014 r., zestawienie z księgi przychodów i rozchodów za miesiące od czerwca do listopada 2014 r., zbiorcze podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2014 r. oraz orzeczenie o niepełnosprawności córki.
Sąd I instancji oceniając przedstawione przez stronę informacje - w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku.
Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która wprawdzie przynosi stratę (odpowiednio za lata 2012-2013 w wysokości: 50.745,50 zł, 57.892.48 zł oraz w 2014 r. w wysokości 25.705,93 zł), jednakże przychody kształtowały się na stosunkowo wysokim poziomie, tj. w 2012 r. – 1.569.692,29 zł, w 2013 r. – 643.626,89 zł, a w 2014r. – 413.939,61 zł. W tym kontekście WSA stwierdził, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie.
Zatem sam fakt wykazania straty, będącej wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie może przesądzać o wyniku rozstrzygnięcia dotyczącego przyznania prawa pomocy. Strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza bowiem realnego braku środków finansowych.
Sąd I instancji wskazał, że obowiązkiem strony jest partycypowanie w kosztach postępowania. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą. Skarżący, składając skargę, powinien więc liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne
W ocenie Sądu, bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącego pozostawało prowadzenie postępowań egzekucyjnych przez Urząd Skarbowy oraz Izbę Celną względem skarżącego, szczególnie w sytuacji, gdy nadal kontynuuje on prowadzenie działalności gospodarczej.
Zdaniem Sądu, przedstawione przez skarżącego oświadczenie dotyczące jego sytuacji finansowej, jest nierzetelne. We wniosku o przyznania prawa pomocy, na formularzu PPF, skarżący rubryki dotyczące posiadanego majątku wypełnił wpisując "nie mam" (pkt 7.1, 7.2, 7.2.1, 7.2.2), a rubryki dotyczące uzyskiwanego dochodu przekreślił (pkt 10). Wypełniając rubrykę dotyczącą stanu rodzinnego – osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wpisał tylko niespełna 5-letnią córkę. Natomiast w piśmie z dnia 13 marca 2015 r. skarżący podał, że zamieszkuje u matki, która go utrzymuje przekazując miesięcznie kwotę 1.000 zł i pokrywając czynsz za mieszkanie. Nie przedstawił przy tym jej dochodów.
Sąd nie dał wiary oświadczeniu skarżącego, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką. W formularzu wniosku PPF skarżący podał bowiem adres zamieszkania [...]. Ten sam adres figuruje w przedłożonych zeznaniach podatkowych, podatkowej księdze przychodów i rozchodów oraz piśmie skarżącego z dnia 13 marca 2015 r. Natomiast z oświadczenia o niepełnosprawności córki, jak i zaświadczenia lekarskiego wynika, że zamieszkuje ona pod adresem [...]. Skarżący nie wyjaśnił nigdzie rozbieżności w adresach zamieszkania, co ma istotne znaczenie w kontekście oświadczenia, że prowadzi z córką wspólne gospodarstwo domowe.
Ponadto, jak wynika ze złożonego oświadczenia o niepełnosprawności córka skarżącego wymaga całkowitej opieki i pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący jednakże nigdzie nie wskazuje na niewątpliwe koszty związane z utrzymaniem chorego dziecka, ani nie przedkłada na to żadnych dowodów w tym związanych ze sprawowaniem opieki w czasie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Powstały zatem wątpliwości co do tego z kim skarżący faktycznie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.
Reasumując WSA stwierdził, że z przedłożonych przez skarżącego wniosków i złożonych oświadczeń wynika, że niczego nie posiada i nic nie ma. Mieszka u matki, która wspomaga go finansowo w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Wyjaśnienia te trudno uznać za wiarygodne, zwłaszcza w kontekście stosunkowo wysokich obrotów firmy skarżącego oraz faktu, że nie korzysta z instytucji pomocy społecznej. Skarżący twierdząc, że nie posiada żadnego źródła dochodu, pokrywa straty nadal działającej firmy. W ocenie Sądu zatem, strona celowo akcentuje swoje ubóstwo, aby uchylić się od uiszczenia kosztów sądowych.
[...] złożył zażalenie na postanowienie Sądu I instancji, wnosząc o jego zmianę przez przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Według autora zażalenia nie znajduje uzasadnienia dokonywanie oceny możliwości zarobkowych wnioskodawcy, czy też wskazywanie, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna planować wydatki związane z postępowaniem sądowoadministracyjnym przed wszczęciem tego postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie
W myśl regulacji zawartej w przepisie art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, gdzie zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, zaś zakres częściowy obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, bądź też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, bądź tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji.
Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W świetle powołanego powyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki.
Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd bardzo szczegółowo przeanalizował nadesłane przez skarżącego informacje i dokumenty obrazujące jego sytuację finansową pod kątem przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która wprawdzie przynosi stratę (odpowiednio za lata 2012-2013 w wysokości: 50.745,50 zł, 57.892.48 zł oraz w 2014 r. w wysokości 25.705,93 zł), jednakże przychody kształtowały się na stosunkowo wysokim poziomie, tj. w 2012 r. – 1.569.692,29 zł, w 2013 r. – 643.626,89 zł, a w 2014r. – 413.939,61 zł. W tym kontekście rację ma WSA uznając, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą.
Poza tym uzasadnione wątpliwości Sądu I instancji budziły również informacje przedstawione przez skarżącego, mające dotyczyć jego sytuacji finansowej. Słusznie WSA zauważył, że z przedłożonych przez skarżącego wniosków i złożonych oświadczeń wynika, iż niczego nie posiada i nic nie ma. Mieszka u matki, która wspomaga go finansowo w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Wyjaśnienia te trudno uznać za wiarygodne, zwłaszcza w kontekście stosunkowo wysokich obrotów firmy skarżącego oraz faktu, że nie korzysta z instytucji pomocy społecznej. Skarżący twierdząc, że nie posiada żadnego źródła dochodu, pokrywa straty nadal działającej firmy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tych okolicznościach Sąd I instancji prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.
Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że skarżący zaprezentował swoją sytuację materialną w sposób mało rzetelny, czym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.