Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 81/15 odmówił P.K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] listopada 2014 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnią córką. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi 860 zł. Ponadto wnioskodawca płaci alimenty na dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa. Utrzymuje też dziecko, które urodziło się w 2014r. Wskazał, że w 2003r. zachorował na przewlekłą chorobę w związku z czym jest zmuszony przyjmować drogie leki, które nie są w 100% refundowane. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Jako majątek nieruchomy wskazał nieruchomość rolną o pow. 3,2 ha. Ponadto oświadczył, że korzysta z pomocy finansowej rodziny.
W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego przedłożył ponadto zeznania podatkowe za lata 2012-2013 z których wynika, że za powyższe okresy skarżący osiągnął dochód w kwotach 10.088,47 zł (przychód 7.688.976,37 zł) oraz 11.678,73 zł (przychód 576.666,11 zł), wyrok Sądu Okręgowego w T.; umowę majątkową małżeńską zawartą w formie aktu notarialnego; zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu oraz dokumenty potwierdzające prowadzenie wobec wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. Oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, zamieszkuje sam, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, posiada z żoną ustrój rozdzielności majątkowej, zamieszkuje w mieszkaniu rodziców. Koszty utrzymania skarżący określił na kwotę 400 zł – wyżywienie. Ponownie oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz samochodu. Jako źródło utrzymania skarżący wskazał wynagrodzenie za pracę w kwocie 676,08 zł netto, wsparcie brata i rodziców w kwocie 2.000 zł. Oświadczył również, że płaci alimenty w kwocie 2.000 zł na dzieci z poprzedniego małżeństwa. Wskazał, że obecnie nie dysponuje umową najmu, ponieważ wszelkie dokumenty dotyczące wynajmowanego lokalu, znajdują się w posiadaniu rodziców skarżącego, którzy regulują czynsz.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżący nie wykazał zasadności udzielenia mu prawa pomocy. Ponadto Sąd uznał, że oświadczenia złożone przez stronę w trakcie niniejszego postępowania są nierzetelne
WSA w B. stwierdził, że skarżący podnosząc, iż jest z żoną w rozdzielności majątkowej uchylił się od przedstawienia jej sytuacji materialnej wbrew zasadzie, iż strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu okoliczność pozostawania przez niego w rozdzielności majątkowej z żoną ma wpływ na ocenę jego sytuacji rodzinnej i materialnej. Małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków.
Sąd pierwszej instancji podkreślił też, że z zeznań podatkowych za lata 2012-2013 wynika, ze skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Działalność ta przynosiła za powyższy okres znaczny przychód odpowiednio: 7.688.976,37 zł oraz 576.666,11 zł. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Okoliczności zatem, że we wskazanych latach podatkowych P.K. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął "niewielki" dochód podatkowy, nie czyni automatycznie zasadnym wniosku skarżącego.
Zdaniem Sądu, przedstawione przez skarżącego dane dotyczące jego sytuacji finansowej, są nierzetelne. We wniosku o przyznania prawa pomocy, na formularzu PPF (rubryka 6), skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z urodzoną w 2014 r. córką, natomiast w oświadczeniu podał, że zamieszkuje sam.
Ponadto skarżący obecnie jest zatrudniony w Spółce z o.o. A., której jedynym udziałowcem jest jego żona, co niewiarygodnym czyni oświadczenie skarżącego o nieprowadzeniu z żoną wspólnego gospodarstwa domowego tym bardziej, że mają niespełna roczną córkę, a adres zamieszkania żony podany w przedłożonym akcie notarialnym pokrywa się z adresem, który obecnie skarżący podał do korespondencji pkt 2.2. formularza PPF.
W konkluzji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że na podstawie złożonych w trakcie postępowania dokumentów nie można jednoznacznie ustalić, jaki jest rzeczywisty stan finansowy i majątkowy skarżącego. Skarżący bowiem nie przedstawił rzetelnych informacji dotyczących swojej sytuacji. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w trakcie całego postępowania nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
P.K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie w którym wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego.
Zarzucił Sądowi naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania Skarżącemu prawa pomocy.
W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że ocena Sądu I instancji jest wysoce niesłuszna. Skarżący argumentował, że przedstawił we wniosku złożonym na formularzu PPF oraz dokumentach przedłożonych w toku postępowania informacje, o które zażądał Sąd.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Zgodnie zaś z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie złożone przez wnioskodawcę okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Natomiast Sąd winien w sposób wyczerpujący ocenić całość posiadanych w sprawie dokumentów i oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i udokumentowane w sposób selektywny - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej.
W orzecznictwie trafnie podnosi się, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, bądź to nie znajdują pokrycia w aktach sprawy bądź też pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, opubl. CBOSA, oraz z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. CBOSA).
Do oceny Sądu należy przy tym, czy okoliczności podawane przez stronę są prawdopodobne i czy uzasadniają uwzględnienie wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie trafna jest dokonana przez Sąd I instancji ocena, że oświadczenia składane przez skarżącego są sprzeczne, a zatem nie uprawdopodobnił on, że zachodzą okoliczności uzasadniające jego wniosek. Zasadnie Sąd ten zwrócił uwagę, że w formularzu PPF skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małoletnią córką, natomiast w oświadczeniu z dnia 12 marca 2015 r. stwierdził, że prowadzi gospodarstwo domowe sam. Rodzi również wątpliwości okoliczność na którą powołuje się skarżący, że prowadzi oddzielne gospodarstwo z żoną, skoro wskazywany adres do doręczeń pokrywa się z adresem żony wskazanym w akcie notarialnym.
Należy zatem stwierdzić, że sposób przedstawienia przez skarżącego jego sytuacji majątkowej uniemożliwił dokonanie przez Sąd oceny, że zapłata wpisu od skargi w kwocie 391,00 zł spowoduje na tyle istotny uszczerbek majątkowy, którego konsekwencją będzie brak środków dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Skarżący nie wykazał zatem w sposób wiarygodny, że spełnia przesłanki konieczne do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Ponadto, skarżący w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed tym Sądem, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.