Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 14 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 889/21 po rozpoznaniu skargi [A.] Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]; w pkt 2. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Jako podstawę prawną postanowienia o kosztach wskazano art. 205 § 2 p.p.s.a.
Zażalenie na postanowienie zawarte w pkt 2 ww. wyroku złożył ZUS, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania należnych stronie w kwocie 480 zł, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i zasądzenia od Skarżącego na rzecz ZUS kosztów postępowania w postępowaniu zażaleniowym.
Zarzucił naruszenie art. 200 w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1923, ze zm.), poprzez ich błędne zastosowanie polegające na zasądzeniu od organu rentowego jako niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę w postaci opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa radcy prawnemu M. G. w sytuacji, gdy przedmiotem postępowania przed WSA była skarga na decyzje organu rentowego w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, które to jest wolne od obowiązku uiszczania opłat skarbowych.
W ocenie ZUS, Sąd I instancji niezasadnie orzekł o zwrocie kwoty 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej. W przedmiotowej sprawie WSA w Gdańsku rozpoznał sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych co według art. 2 ust. 1 pkt 1 lit b) ustawy o opłacie skarbowej uniemożliwiło uznanie, że opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa była niezbędną do dochodzenia roszczeń w przedmiotowej sprawie przez WSA.
W odpowiedzi na zażalenie skarżąca Spółka wniosła o oddalenie zażalenia oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Skarżąca oświadczyła, że istniało wiele okoliczności faktycznych w szczególności (w tym związanych z faktem obecności dodatkowych uczestników postępowania), które mogły wpłynąć na wydłużenia postępowania i poniesienie dodatkowych kosztów po stronie Skarżącego. Jedną z tych okoliczności był fakt udzielenia pełnomocnictwa substytucyjnego, który w ocenia Skarżącego nie jest objęty wyłączeniem o którym mowa w art. 2 ust 1 pkt 1 lit. b) ustawy o opłacie skarbowej i w ocenie Skarżącego powinna zostać uiszczona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Sąd pierwszej instancji zasądzając zwrot kosztów postępowania orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Obowiązek zasądzenia zwrotu kosztów postępowania jest wyjątkiem od tej zasady. Oznacza to, że uwzględniając ogólne zasady wykładni, przepisy dotyczące tej kwestii muszą być wykładane ściśle, a nie w sposób rozszerzający. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Z kolei zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Z powyższych uregulowań wynika zatem, że zwrot kosztów postępowania musi nastąpić w "niezbędnym" zakresie.
Ciążący na stronie reprezentowanej przez adwokata (radcę prawnego) obowiązek zapłaty opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa należy do kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony. Uiszczenie tej opłaty - w sytuacji, w której strona nie korzysta z odpowiedniego zwolnienia w tym zakresie - stanowi dopełnienie wymagania przewidzianego w obowiązujących przepisach prawa i jest zarazem warunkiem formalnoprawnej zgodności sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa z prawem. Tym samym uiszczenie opłaty skarbowej od dokumentu stwierdzającego ustanowienie pełnomocnika jest poniesieniem wydatku, który z obiektywnego punktu widzenia jest konieczny do realizacji praw strony w postępowaniu sądowym.
Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1923, ze zm.), nie podlega opłacie skarbowej złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa albo jego odpisu, wypisu lub kopii w sprawie z ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego, rent strukturalnych (...). Nie ulega wątpliwości, że niniejsza sprawa, w której przedmiotem sporu jest zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, w której nie ma obowiązku uiszczania opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W konsekwencji przyjąć należy, że koszty uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, które z mocy ustawy nie podlega tej opłacie, nie stanowią kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony i nie ma podstaw do zasądzenia równowartości tej opłaty od strony przegrywającej proces.
Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny uchylił rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego zawarte w punkcie 2 wyroku i na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 265) sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zasądzona kwota obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, będącego radcą prawnym, w wysokości 480 zł. W rozpoznawanej sprawie żądanie zasądzenia kwoty 17 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa nie jest uzasadnione z uwagi na wynikający z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o opłacie skarbowej brak obowiązku jej uiszczenia od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego. Nie jest to więc w tym wypadku wydatek stanowiący niezbędny koszt postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego.