Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r. o sygn. akt III SA/Lu 1106/14, orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., odmówił K. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług.
Jak wskazał Sąd I instancji, wnioskiem z dnia [...] grudnia 2014 r. K. J. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd uznał, że oświadczenie złożone we wniosku nie pozwoliło w sposób prawidłowy ocenić możliwości płatniczych skarżącego, więc wezwaniem z 9 stycznia 2015 r. zobowiązał skarżącego do nadesłania w terminie 7 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń obrazujących jego aktualną sytuację materialną, w tym: kopii złożonych zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, umów najmu i dzierżawy zawartych z córką, aktualnego wykazu środków trwałych prowadzonej działalności gospodarczej z podaniem ich wartości, oświadczenia jakie przychody osiągnął skarżący z działalności gospodarczej i jakie poniósł koszty w okresie ostatnich 3 miesięcy, oświadczenia o wysokości wydatków na utrzymanie konieczne oraz oświadczenia do kogo należy nieruchomość, w której skarżący zamieszkuje. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi.
Wobec nieusunięcia wątpliwości, 15 kwietnia 2015 r. Sąd ponownie wezwał skarżącego do przedstawienia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń w postaci wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących pełną historię operacji bankowych z okresu od października do grudnia 2014 r., a także: wykazu środków trwałych z podaniem ich wartości, oświadczenia jakie przychody skarżący osiągnął z działalności gospodarczej za miesiące: październik, listopad i grudzień, oświadczenia o wielkości i rodzaju wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie wraz z rachunkami, oświadczenia do kogo należy i jaka jest pow. nieruchomości wskazanej w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy jako miejsce zamieszkania, umów najmu powierzchni magazynowej zawartych z córką, harmonogramu spłat kredytu stanowiącego załącznik do umowy ugody, dokumentów potwierdzających zajęcie rachunków bankowych skarżącego.
W ocenie Sądu z akt sprawy wynika, że skarżący nie przedstawił wymaganej dokumentacji. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r. nie wyjaśnił kto jest właścicielem mieszkania, z którego korzysta. Nie przedstawił żadnych rachunków bankowych. Nadesłał natomiast podatkową księgę przychodów i rozchodów, harmonogram spłat kredytu, postanowienie Prokuratury o zabezpieczeniu majątkowym, faktury VAT oraz informację o rozliczeniu przez bank kredytu. Zdaniem Sądu przedłożone dokumenty nie świadczyły, że wnioskodawca spełnił przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) K. J. domagał się zmiany postanowienia Sądu z dnia 13 maja 2015 r. i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Argumentował, że jako przedsiębiorca utracił płynność finansową, nie posiada oszczędności, a jego sytuacja finansowa jest rozpaczliwa. Składający zażalenie podkreślił, że jego bieżące zobowiązania reguluje córka, natomiast rachunki bankowe zostały zajęte. Jak ocenił, w oparciu o przedłożone do akt sprawy dokumenty Sąd powinien był stwierdzić, że wyczerpująco obrazują one sytuację materialną skarżącego i zwolnić go od kosztów sądowych. Do zażalenia skarżący załączył oświadczenie, że nie posiada rachunku bankowego, a wszystkie rachunki bankowe firmowe jak i prywatne zostały w czerwcu 2011 r. zablokowane przez Prokuraturę, a także oświadczenie, że dom, w którym zamieszkuje należy do jego żony [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Inicjatywa dowodowa w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy leży zatem po stronie skarżącego, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy.
W ocenie NSA Sąd trafnie odmówił K. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych z powodu braku należytego przedstawienia przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej. Podkreślić należy, że wnioskodawca, dwukrotnie wezwany przez Sąd do wyjaśnienia wątpliwości w zakresie złożonych oświadczeń (wezwanie z 9 stycznia i 15 kwietnia 2015 r.), nie zastosował się do skierowanych do niego wezwań i nie przedłożył wymaganych, w ocenie Sądu, dokumentów celem dokonania całościowej, a nie wybiórczej oceny, czy skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jak tego wymaga omówiony wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Zdaniem NSA konsekwentnego braku współdziałania wnioskodawcy z Sądem w wyjaśnieniu sytuacji majątkowej nie usprawiedliwia twierdzenie zażalenia, że wnioskodawca znalazł się w rozpaczliwej sytuacji. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów i oświadczeń takie położenie skarżącego nie wynika, natomiast wynika z nich brak przejrzystości oraz rzetelności. Przede wszystkim niewiadome pozostają dochody i koszty związane z działalnością gospodarczą, a oświadczenia skarżącego w zakresie rachunków bankowych są niewiarygodne, w szczególności w konfrontacji z faktem, że skarżący wciąż działalność prowadzi. Nawet jeżeli działalność przynosi stratę, jak wskazano w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie oznacza to, że skarżący nie dysponuje środkami finansowymi. Strata z działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów nad przychodem, co skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania, ale nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych.
Podkreślić również należy, że nierzetelne jest oświadczenie skarżącego, iż "bieżące zobowiązania reguluje za niego córka". Jakie to są konkretnie zobowiązania i na jakie kwoty opiewają, skarżący nie wyjaśnił. Nie przedłożył także dokumentów na wykazanie tej okoliczności, więc de facto wskazane oświadczenie jest gołosłowne.
Mając na uwadze powyższe NSA uznał kontrolowane postanowienie Sądu z dnia 13 maja 2015 r. za prawidłowe, a zgodna z prawem i słuszna ocena Sądu nie została podważona argumentacją zażalenia.
Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.