Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2015 r. o sygn. akt III SA/Gl 1556/14, orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., odmówił B. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego.
Jak wskazał Sąd I instancji, B. K. podał we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej i separacji faktycznej. Utrzymuje się jedynie z emerytury w wysokości 2701,40 zł brutto. Działalność gospodarczą zawiesił [...] marca 2014 r. Miesięcznie na utrzymanie siebie i mieszkania wydaje 890 zł. Dodatkowo tytułem alimentów na rzecz żony przeznacza 1500 zł. Posiada 2500 zł oszczędności, które wydatkuje na leczenie i lekarstwa. Wnioskodawca oświadczył, że zaskarżył jeszcze sześć decyzji, a łączna wysokość wpisów we wszystkich wszczętych sprawach jest znaczna (wynosi 6661 zł). Zaznaczył, że organ wszczął przeciwko niemu egzekucję administracyjną, co dodatkowo zmniejsza jego emeryturę. Z zeznań podatkowych za 2011 r. wynika, że prowadzona przez niego firma U. przyniosła 93 115,71 zł straty. W 2012 r. poza dochodem rzędu 15 298,56 zł z tytułu wykonywania instalacji elektrycznych, skarżący pobierał zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego w łącznej kwocie 4770,64 zł. W 2013 r. nie osiągnął żadnego przychodu, dlatego – jak wyżej wskazano – zawiesił działalność gospodarczą.
W piśmie z dnia [...] lutego 2015 r. wnioskodawca wyjaśnił, że zamieszkuje z A. K. w mieszkaniu syna – K. K., a opłaty za mieszkanie reguluje A. K. z własnego rachunku bankowego.
Postanowieniem z dnia 2 marca 2015 r. referendarz sądowy WSA w G. odmówił B. K. przyznania prawa pomocy.
Podzielając kwestionowane sprzeciwem rozstrzygnięcie WSA w G. stwierdził, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację finansową ograniczając się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że jego sytuacja jest w istocie trudna. Sąd zakwestionował twierdzenia odnośnie wysokości kosztów wydatkowanych na utrzymanie, które nie zniosły konfrontacji z nadesłanymi wydrukami z rachunku bankowego A. K. Wątpliwe okazało się twierdzenie, jakoby wnioskodawca nie posiadał samochodu, bowiem na jego rachunku bankowym odnotowano transakcje związane zakupem paliwa na stacji paliw. Z analizy wyciągu z tego rachunku wynika również, że wnioskodawca był odbiorcą szeregu przelewów pochodzących od żony – B. K. (za listopad i grudzień 2014 r. łącznie 2700 zł). Transakcji tych wnioskodawca nie wyjaśnił, choć to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny względem żony. Wątpliwości Sądu wzbudził także fakt zamieszkiwania B. K. z A. K. Z zawiadomień o wysokości opłat związanych z mieszkaniem, wystawianych na A. K. wynika, że osoba ta zamieszkuje pod adresem właściwym dla B. K. Relacje między tymi osobami nie zostały wyjaśnione.
W ocenie Sądu, skoro wnioskodawca wskazał na wspólne mieszkanie z A. K., to powinien przedstawić jej sytuację majątkową, jako istotną z punktu widzenia wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego. Ponadto Sąd wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonych dokumentów nie mógł ustalić, czy syn skarżącego (który na podstawie umowy darowizny zawartej z A. K. stał się właścicielem mieszkania przy ul. [...]), zamieszkuje ze skarżącym, a jeżeli tak, to jakie są źródła jego dochodu.
Reasumując Sąd podkreślił, że dokonując oceny przesłanek przyznania prawa pomocy należy uwzględniać sytuację finansową wszystkich osób współtworzących gospodarstwo domowe, które partycypują w kosztach jego utrzymania. Z uwagi na omówione wyżej trudności w pełnej ocenie stanu majątkowego wnioskodawcy, Sąd odmówił przyznania mu prawa pomocy zakresie całkowitym.
W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) B. K. domagał się zmiany postanowienia Sądu z dnia 13 kwietnia 2015 r. poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Wnoszący zażalenie argumentował, że niewielka pomoc finansowa ze strony żony, przejawiająca się w pojedynczych wpłatach na jego konto bankowe, nie może prowadzić do uznania, że żona jest w stanie wspierać go finansowo w postępowaniu przed Sądem. Wyjaśnił, że A. K. pobiera emeryturę w wysokości 1213,87 zł i sporadycznie ponosi koszty utrzymania mieszkania. Wskazał także, że koszty opłat czynszowych ponoszone są przez jego syna K. K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, że B. K. ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, więc Sąd powinien rozpoznać jego wniosek na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i w istocie tak właśnie było, mimo że Sąd w podstawie prawnej postanowienia umieścił także art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odnoszący się wyłącznie do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ten błąd Sądu nie miał jednak wpływu na wynik sprawy, ponieważ kontrolowane postanowienie odpowiada prawu.
Jak stanowi art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie NSA Sąd trafnie odmówił B. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Istotne znaczenie dla sprawy miały oszczędności posiadane przez wnioskodawcę. Wprawdzie wnioskodawca podkreślał, że środki te przeznacza na leczenie, jednak twierdzenia te nie zostały poparte żadnym dowodem, choćby dokumentacją obrazującą stan jego zdrowia. Ponadto twierdzenie, że pomoc finansowa ze strony żony skarżącego, opiewająca na kwotę 2700 zł, była jedynie symbolicznym wsparciem świadczy o tym, że również kwota, którą skarżący będzie zobowiązany uiścić z tytułu wpisu sądowego od skargi, nie będzie stanowić dla niego istotnego obciążenia. NSA miał na uwadze łączną wysokość wpisów sądowych we wszystkich sprawach wszczętych przed WSA w G. przez skarżącego (6661 zł) i porównując te koszty z jego sytuacją majątkową stwierdził, że ich poniesienie nie leży poza zasięgiem możliwości finansowych skarżącego.
Za uzasadnione NSA uznał wątpliwości Sądu w zakresie przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji rodzinnej, która kształtowała się różnie na kolejnych etapach rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dane zawarte w urzędowym formularzu PPF w momencie składania wniosku zostały podważone sprzecznymi wyjaśnieniami, szczególnie co do osób odpowiedzialnych za utrzymanie mieszkania. Podkreślenia wymaga, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa.
Ponadto dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy w zakresie prawa pomocy. Skoro w toku rozpoznawania wniosku pojawiły się istotne sprzeczności, które nie zostały wyjaśnione przez wnioskodawcę, to Sąd nie dysponował wystarczająco precyzyjnymi danymi dla rzetelnej oceny żądania, więc – wbrew intencji wnioskodawcy – nie mógł go uwzględnić. Oznacza to, że Sąd zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że B. K. nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, czego nie mogła zmienić, nieniwelująca niejasności argumentacja zażalenia.
Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.