Uzasadnienie
Zaskarżonym zarządzeniem z dnia 5 stycznia 2009 r. − wydanym w sprawie sygn. akt I SA/Bd 16/08 − Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. (k.
65) "wezwano skarżącą/pełnomocnika do uiszczenia w terminie 10 dni opłaty kancelaryjnej za wydanie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w związku z wnioskiem z dnia 30.12.2008 r., w kwocie 100,00 zł pod rygorem zarządzenia ściągnięcia należności w drodze egzekucji sądowej (art. 234 § 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270)". Cytowane zarządzenie zostało zaopatrzone nieczytelnym podpisem sędziego.
W wyniku wykonania przedmiotowego zarządzenia sporządzono pismo skierowane do skarżącego (k. 66), zawierające wezwanie do uiszczenia wskazanej w zarządzeniu opłaty kancelaryjnej, z podaniem sposobu dokonania opłaty oraz konsekwencji ("rygoru") braku dokonania wpłaty oznaczonej należności w ustalonym terminie. W piśmie tym − podpisanym przez "Kierownika Sekretariatu Wydziału" (podano też jego imię i nazwisko) pouczono także o zasadach uznawania terminu dokonania opłaty za zachowany oraz o przysługiwaniu zażalenia na zarządzenie w przedmiocie kosztów sądowych ze wskazaniem jednocześnie na tryb jego wnoszenia.
Korzystając z dokonanego pouczenia, skarżący z zachowaniem 7-dniowego terminu złożył w niniejszej sprawie pismo z uwidocznioną datą - 15 stycznia 2009 r.- zatytułowane "Zażalenie Skarżącego na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B.".
W początkowej części tego pisma zawarto dwa punkty o następującym brzmieniu:
"1. zaskarżam na podstawie art. 227 par. 1 p.p.s.a. w całości zarządzenie Sądu z dnia 5 stycznia 2009 r. o wyznaczeniu Skarżącemu opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 złotych od sporządzenia i wydania odpisu orzeczenia w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. [...];
2. wnoszę, na podstawie art. 243 par. 1, art. 244 par. 1, art. 245 par. 1, par. 3, art. 246 par. 1 pkt 2 p.p.s.a., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych − opłaty za wydanie odpisu orzeczenia".
W uzasadnieniu złożonego pisma skarżący skoncentrował się na opisie swej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej. Dołączył też w tym zakresie różnego rodzaju dokumenty.
Zarządzeniem z dnia 5 lutego 2009 r., zaopatrzonym nieczytelnym podpisem sędziego, polecono zwrócenie się do skarżącego "czy w związku z pismem z 15.01.2009 r. zamiarem strony jest złożenie zażalenia na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia opłaty, czy złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów w tym zakresie, albowiem na obecnym etapie wnioski te, z uwagi na wspólne uzasadnienie i jego treść, wzajemnie się wykluczają. Skarżący winien w terminie 7 dni dokonać wyboru, co do charakteru pisma; w braku odpowiedzi Sąd nada bieg zażaleniu".
Odpowiadając na skierowane w wyniku wykonania tego zarządzenia pismo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. skarżący wyjaśnił, że "jego zamiarem jest zaskarżenie zarządzenia w przedmiocie kosztów".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżone zarządzenie z dnia 5 stycznia 2009 r. podlega uchyleniu z następujących powodów.
W przeciwieństwie do skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny może − w razie rozpoznawania zażalenia dokonywać zawsze - w pełnym zakresie (a nie tylko w zakresie wynikającym z zarzutów sformułowanych przez autora środka odwoławczego) kontroli legalności zaskarżonego orzeczenia (zarządzenia Sądu I instancji w konkretnym przypadku).
Oceniając objęte zażaleniem zarządzenie podnieść trzeba przede wszystkim, iż z jego lakonicznej treści nie wynika w sposób jednoznaczny określenie charakteru tego zarządzenia oraz roli jaką ono miało w zamierzeniu pełnić.
Jeżeli celem wydania przedmiotowego zarządzenia była tylko realizacja informacyjnych obowiązków sądu administracyjnego, to taki charakter należało uwypuklić, dbając zwłaszcza, aby w ramach wskazywanej podstawy prawnej nie przeoczyć powołania się na art. 6 p.p.s.a.
Z całą pewnością czynności sądu administracyjnego o charakterze informacyjnym należy uznać za pożądane i przyczyniające się także do zapewnienia stosownej ekonomiki postępowania zmierzającego do uzyskania należnej opłaty kancelaryjnej.
Jednocześnie jednak podkreślić należy, że w przypadku podjęcia czynności sądu administracyjnego - opartych na treści art. 6 p.p.s.a. - nie przysługuje zażalenie.
W zaskarżonym zarządzeniu ograniczono się do wskazania na treść art. 234 § 2 p.p.s.a. Z brzmienia tego przepisu wynika, że "Opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządzi ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek. Przepisów art. 220 i 221 nie stosuje się".
Zauważyć trzeba (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 marca 2008 r. sygn. akt II FZ 118/08), że w zd. III art. 234 § 2 p.p.s.a. wyraźnie zaznaczono brak stosowania art. 220 (a więc i § 1, w którym jest mowa o czynności w postaci dokonywania przez przewodniczącego wezwania do uiszczenia opłaty, pomijając nawet, iż w art. 220 § 1 p.p.s.a. mowa jest o siedmiodniowym, a nie dziesięciodniowym terminie). Z art. 234 § 2 p.p.s.a. nie wynikała zatem podstawa prawna do wydania zaskarżonego zarządzenia.
W dotychczasowym zatem kształcie − zarządzenia wydane w sprawie − uznać należy za wadliwe i wymagające wyeliminowania z obrotu prawnego.
Oczywiście nie oznacza to, że na skarżącym nie ciążył obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej w oznaczonej wysokości (podstawa prawna tego obowiązku zawarta jest w art. 234 § 1 i 2 p.p.s.a., a co do wysokości wynika z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych − Dz. U. Nr 221, poz. 2192, wydanego z mocy upoważnienia ustawowego określonego w art. 236 p.p.s.a.).
Zaznaczyć przy tym wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych, do których zaliczyć trzeba opłatę kancelaryjną (art. 211 i 212 § 1 p.p.s.a.), przysługuje tylko w przypadkach określonych w art. 239 p.p.s.a.
Na tym tle dodać można na marginesie, iż skarżącemu wprawdzie dotąd nie zostało przyznane prawo pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, ale w swym piśmie z dnia 15 stycznia 2009 r. zgłosił niewątpliwie (także) żądanie we wspomnianym obszarze (choć wymagające dostosowania do wymagań formalnych określonych w art. 252 § 2 p.p.s.a.). Ubocznie zauważyć wypada, Sąd I instancji bezzasadnie wymógł na skarżącym dokonanie wyboru, które z czynności procesowych określonych w piśmie z dnia 15 stycznia 2009 r. popiera.
Nadanie biegu rozpatrywanemu wnioskowi o przyznanie prawa pomocy uznać trzeba za ważne, skoro ewentualne jego uwzględnienie obejmie także postępowanie egzekucyjne (art. 243 § 2 p.p.s.a.).
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.