Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 września 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 8/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił J. W. (dalej: skarżąca) przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 6 lutego 2020 r. WSA w Gdańsku odrzucił skargę skarżącej z uwagi na nieuzupełnienie przez pełnomocnika barków formalnych skargi poprzez podanie numeru PESEL skarżącej oraz pełnomocnictwa procesowego do działania w jej imieniu. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 17 lutego 2020 r.
W skierowanym do Sądu piśmie z dnia 24 lutego 2020 r. W. R. zawarła zażalenie na postanowienie o odrzucenie skargi, wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przywrócenie terminu do "wniesienia uzupełnienia z dnia 30 grudnia 2019 r.". W uzasadnieniu pisma W. R. podała swój numer PESEL oraz wskazała, że jest matką skarżącej i reprezentuje ją jako pełnomocnik we wszelkich sprawach związanych z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Ponadto wskazała, że jest osobą nieporadną w sprawach sądowych i nie zna się na prawie. Podkreśliła, że w terminie uiściła wpis od skargi i myślała, że dokonała już wszystkiego czego od niej żądano. Do wniosku dołączono podpisane przez skarżącą pełnomocnictwo udzielone matce w dniu 24 lutego 2020 r. do reprezentowania skarżącej przed WSA, jak i w kolejnych instancjach w sprawach o sygn. akt I SA/Gd 2201/19, a obecnie sygn. akt III SA/Gd 8/20.
WSA na postawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) odmówił przywrócenia terminu - uznając, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Na powyższe postanowienie zażalenie złożył pełnomocnik skarżącej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności podnieść należy, że powołane w zażaleniu okoliczności nie mogłyby stanowić należytej argumentacji wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w swoich rozważaniach zauważył, że przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma charakter wyjątkowy i uzależnione jest od zawarcia we wniosku okoliczności wskazujących na brak winy strony w uchybieniu terminu. Właściwie także Sąd I instancji określił przesłanki wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, wyjaśniając, że nie każde uchybienie terminu może zostać uznane za niezawinione przez stronę w rozumieniu przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Niemniej jednak, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi należało uchylić.
Jak wynika z akt sprawy, na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lutego 2020 r. o odrzuceniu skargi zostało wniesione zażalenie. W wyniku wniesionego zażalenia, postanowienie o odrzuceniu skargi nie stało się prawomocne. Oznacza to, że w pierwszej kolejności to zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi winno podlegać rozpoznaniu.
Wskazać bowiem należy, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi oraz wniosek o przywrócenie terminu są alternatywnymi środkami, jakie mogą zostać wniesione w wyniku postanowienia o odrzuceniu skargi. Skoro skarga została odrzucona – można albo kwestionować prawidłowość orzeczenia o jej odrzuceniu, jako wydanego z naruszeniem prawa, albo uznać, że w istocie nie została ona wniesiona skutecznie i wobec tego domagać się przywrócenia terminu do jej wniesienia, podnosząc okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do jej wniesienia. Oba te środki prawne oparte są o różnorodne założenia.
Nie można zwalczać prawidłowości odrzucenia skargi przez Sąd podnosząc, że nie było podstaw do uznania tego środka prawnego za bezskuteczny i równocześnie twierdzić, że nie została ona w ogóle wniesiona. Inne są podstawy zażalenia, które kwestionuje prawidłowość rozstrzygnięcia w danym stanie faktycznym i prawnym sprawy, inne zaś są podstawy wniosku, w którym strona przyznaje, że nie dochowała czynności w terminie z przyczyn niezawinionych. Wskazać należy, że zarówno w doktrynie prawa, jak i orzecznictwie sądów przyjmuje się, że wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej oraz środek odwoławczy od orzeczenia Sądu o odrzuceniu pisma procesowego wyłączają się wzajemnie. Jeżeli bowiem strona twierdzi, że dokonała czynności w terminie, a sąd błędnie uznał, iż uchybiła terminowi, to powinna wnieść środek odwoławczy. Wniosek o przywrócenie uchybionego terminu ma sens wówczas, gdy strona nie neguje uchybienia terminowi i wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie.
Jakkolwiek powyższe stanowisko zostało wykształcone na gruncie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, to z uwagi na zbliżoną treść przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu w k.p.c. oraz w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zostało zaakceptowane i znajduje pełne zastosowanie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 czerwca 1957 r., sygn. akt 2CZ 123/57, opubl. NP 1958/3, z dnia 2 października 1984 r., sygn. akt IV CZ 163/84, opubl. Lex nr 8625; z dnia 10 listopada 1998 r., sygn. akt III CKN 874/98, opubl. Lex nr 78415; z dnia 4 października 2001 r., sygn. akt I CZ 116/01, opubl. Lex nr 52578; z dnia 10 stycznia 2002 r., sygn. akt I CZ 198/01, opubl Lex nr 53302; z dnia 3 października 2002 r., sygn. akt I CZ 120/02, opubl. Lex nr 74409; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2004 r., sygn. akt FZ 61/04, niepubl.; H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, Warszawa 2005, str. 338). Wyłączenie możliwości jednoczesnego uwzględnienia powołanego środka zaskarżenia i wniosku o przywrócenie terminu wynika nie tylko z konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Środki zaskarżenia wnoszone od postanowień o odrzuceniu środków prawnych oparte są na twierdzeniu, że termin został zachowany a wniosek o przywrócenie terminu na założeniu przeciwnym, że do uchybienia terminu doszło.
Przywrócenie terminu jest niedopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Wniosek o przywrócenie terminu wnosi się do sądu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Termin ten nie rozpoczyna biegu dopóki strona nie dowie się, że do naruszenia doszło. Wobec tego skoro skarżący wniósł zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi, to termin do wniesienia o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie rozpoczął biegu. Przedwczesny wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej uznać należy za niedopuszczalny z mocy ustawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 stycznia 2002 r., sygn. akt I CZ 198/01, LEX nr 53302, z dnia 7 lutego 2000 r. CKN 1261/99, Prok. i Pr. 2001/4/30). Skoro więc wniosek o przywrócenie terminu został złożony przedwcześnie, niedopuszczalne było rozstrzygnięcie w kwestii jego zasadności, ponieważ podlegał on odrzuceniu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 189 w związku z art. 88, art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.