Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 224/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił wniosek D. S. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku WSA z dnia 2 września 2020 r. oddalającego skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w dniu 6 listopada 2020 r. skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, że nie jest prawnikiem oraz porusza się na wózku inwalidzkim.
Skarżący został wezwany m.in. do wykazania czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu w ciągu 7 dni pod rygorem odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 13 listopada 2020 r.
Pismem z dnia 13 listopada 2020 r. skarżący poinformował, że wniosek został złożony po terminie, zaś brak winy wynika z niepowiadomienia sądu o doręczeniu pisma w terminie.
WSA podniósł, że w ww. piśmie skarżący nie wskazał daty ustania przyczyny uchybienia terminu, w związku z czym brak jest możliwości oceny, czy wniosek o przywrócenie terminu nie jest spóźniony. Pismo skarżącego nie zawiera bowiem żadnej informacji uprawdopodobniającej dochowanie omawianej przesłanki. Okoliczność ta nie wynika także z załączonej do pisma kserokopii dokumentacji. Wobec powyższego, dokonanie oceny, czy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu został dochowany, jest w niniejszej sprawie niemożliwe. Fakt spóźnienia musi bowiem wyraźnie wynikać z treści wniosku, a Sąd nie może domniemywać, czy strona uchybiła terminowi czy nie.
W ocenie WSA w sprawie nie została zatem spełniona przesłanka, o której mowa w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Wobec powyższego Sąd nie dokonywał merytorycznej oceny, czy argumenty wskazane przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu uprawdopodabniają, że uchybił on terminowi do złożenia wniosku o uzasadnieniu wyroku z dnia 02 września 2020 r. bez jego winy.
Sąd I instancji odrzucił wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 88 w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a.
Na powyższe postanowienie zażalenie złożył skarżący. Ponownie wskazał, że nie jest prawnikiem i porusza się na wózku inwalidzkim.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie.
W powołanym artykule ustawodawca dookreślił przesłanki, jakie powinny zostać spełnione, aby Sąd mógł przywrócić terminu do dokonania czynności. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Według natomiast art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.
W świetle przytoczonych wyżej przepisów należy wskazać, iż przed merytorycznym rozpoznaniem wniosku, sąd jest zobligowany ustalić czy pismo to nie jest obarczone brakami formalnymi. Przede wszystkim zaś, czy zostało złożone w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
Sąd zatem bada, czy wniosek spełnia wszystkie warunki formalne i ewentualnie po bezskutecznym wezwaniu wnioskodawcy do ich uzupełnienia pozostawia pismo do bez rozpoznania. Ponadto ustala, czy wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności jest dopuszczalny oraz, czy został złożony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Stwierdzenie przekroczenia tego terminu, bądź niedopuszczalności wniosku skutkuje wydaniem postanowienia o odrzuceniu tego pisma.
Ustaleniu podlega moment, kiedy w rzeczywistości (obiektywnie) ustała przyczyna uchybienia terminu do dokonania czynności. Oczywistym jest, że analizując tę okoliczność nie przeprowadza postępowania dowodowego z własnej inicjatywy, ale zasadniczo zobligowany jest opierać się na twierdzeniach wnioskodawcy popartych stosowanymi dowodami, a także dowodami zgromadzonymi w toku całego postępowania. Jeżeli na skutek zbadania wszystkich okoliczności, sąd dojdzie do przekonania, że przyczyna niezawinionego uchybienia terminowi ustała wcześniej, niż wskazuje wnioskodawca ustala, czy pomimo tego wniosek został złożony w terminie siedmiodniowym od tej daty. Pozytywny wynik przeprowadzonej analizy powoduje, że sąd w dalszej kolejności bada wniosek merytorycznie. Jeżeli zaś dojdzie do przekonania, że strona dokonała wspomnianej czynności po upływie siedmiodniowego terminu wniosek podlega odrzuceniu.
Należy przy tym zaznaczyć, że odrzucając na wspomnianej podstawie wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności, sąd nie musi określić dokładnej daty dziennej ustania przyczyny jego uchybienia. Ważne, aby ustalił, że przyczyna uchybienia terminu ustała wcześniej, niż na siedem dni przed złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania. Istnieją wszakże przypadki, że strona przez swoje zachowanie w określonym przedziale czasowym eksponowała zdolność podjęcia czynności zmierzających do złożenia wniosku. Brak zaś możliwości wyznaczenia konkretnej daty, kiedy taki stan się rozpoczął.
Trzeba przy tym nadmienić, iż fakt spóźnienia musi wyraźnie wynikać z treści wniosku. Sąd nie ma prawa domniemywać, że strona uchybiła terminowi w tej, a nie w innej dacie. Jeśli z okoliczności faktycznych sprawy nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany, sąd wyda rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminowi na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. (zob. B. Dauter, Komentarz do art. 88, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 2019 LEX online).
Po zbadaniu okoliczności sprawy sąd rozstrzyga, czy taki wniosek powinien podlegać rozpoznaniu merytorycznemu zakończonemu wydaniem rozstrzygnięcia odmawiającego przywrócenia terminu, bądź przywracającego termin do dokonania czynności.
Na tym etapie Sąd bada, czy strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Dopiero ten wycinek postępowania incydentalnego umożliwia stosowanie przewidzianych przez ustawodawcę możliwości uprawdopodobnienia (zamiast udowodnienia) okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności.
Przekładając przytoczone wyżej rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy zwrócić uwagę na przyczynę odrzucenia wniosku o przywrócenia terminu. Zdaniem Sądu I instancji w sprawie nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Wobec powyższego Sąd I instancji – co wyraźnie zaakcentował w zaskarżonym postanowieniu - nie dokonywał merytorycznej oceny, czy argumenty wskazane przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu uprawdopodabniają, że uchybił on terminowi do złożenia wniosku bez jego winy.
W świetle powyższego Sąd I instancji uznał, że w sprawie nie jest możliwe dokonanie oceny, czy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu został dochowany. Niemniej jednak odrzucił wniosek na podstawie art. 88 p.p.s.a.
Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Odrzucając wniosek na podstawie powołanego przepisu sąd ma obowiązek ustalić niewątpliwie, że nastąpiło uchybienie 7-dniowemu terminowi. Jeżeli natomiast z okoliczności sprawy nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany, należy rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu merytorycznie. Formalne załatwienie wniosku poprzez jego odrzucenie stanowi bowiem wyjątek od reguły, iż wszelkie wnioski rozpoznaje się badając ich merytoryczną zasadność (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2020 r., sygn. akt I GZ 146/20; postanowienie NSA z dnia 11 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 228/16; postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 661/06; dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Powyższe względy nakazują uchylić wydane w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania i ocenienia czy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany. Jeśli natomiast z okoliczności faktycznych sprawy nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy termin ten został zachowany, sąd wyda rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminowi na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.
Z tych względów, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji postanowienia.