Uzasadnienie
Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił S. P. przyznania prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie Sąd I instancji wskazał, że skarżąca, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej, wskazała, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Nie jest też nigdzie zatrudniona. Ponieważ jest w trakcie poszukiwania pracy utrzymuje się wyłącznie z alimentów płaconych przez ojca dziecka, które wynoszą 2.000 zł brutto. Tymczasem ponoszone przez nią wydatki zamykają się w łącznej kwocie ok. 1.800 zł. Obejmują one opłaty za mieszkanie (ok. 500 zł), wyżywienie (ok. 1.000 zł), ubranie (ok. 100 zł), przybory szkolne (ok. 100 zł), lekarstwa (ok. 50 zł) i kieszonkowe syna (ok. 50 zł).
Dane te skarżąca potwierdziła nadesłanymi przy piśmie z dnia 27 maja 2013 r. dokumentami źródłowymi, z których wynikało, że w latach 2011/2012 dochód skarżącej wykazany do opodatkowania wynosił 330,56 zł. Działalność gospodarczą zlikwidowała bowiem w dniu [...] maja 2009 r. Od tego czasu jej źródłem utrzymania są alimenty, których wysokość ustalona została na podstawie zawartej w dniu [...] czerwca 2009 r. umowy na poziomie 1.800 zł miesięcznie.
W dalszej korespondencji pełnomocnik S. P. podkreślił, że z przedłożonego Sądowi oświadczenia wynika, że skarżąca zamieszkuje tylko z synem, utrzymuje się z alimentów, co oznacza, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z ojcem dziecka.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. uzasadniając rozstrzygnięcie w sprawie stwierdził, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Jako podstawowy brak uniemożliwiający pełną ocenę sytuacji majątkowej skarżącej uznał brak wskazania, mimo wezwania, czy pozostaje ona w związku małżeńskim z ojcem dziecka, a jeżeli tak to jaka jest wysokość osiąganych przez męża dochodów oraz źródeł, z których te są pozyskiwane, a nadto posiadanych przez męża składników majątku w postaci nieruchomości, oszczędności oraz innych przedmiotów, których wartość przekracza 3.000 euro. W przypadku wskazania, że skarżąca nie pozostaje w związku małżeńskim z ojcem dziecka, należało nadesłać stosowne orzeczenie sądu w przedmiocie separacji lub rozwiązania małżeństwa albo inny dokument wskazujący na stan cywilny wnioskodawcy.
Powyższe dane miały w ocenie Sądu I instancji istotne znaczenie w sprawie dlatego, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Skarżąca nie nadesłała wymaganych dokumentów. W konsekwencji możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie została wyłączona.
W zażaleniu na powyższe postanowienie S. P. wniosła o jego zmianę przez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych. Postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
W uzasadnieniu zażalenia podniosła m.in., że wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny przedkładając stosowane dokumenty. Nadto stwierdziła, że nie pozostaje w związku małżeńskim z ojcem dziecka, jednak okoliczności tej nie mogła wykazać w sposób wymagany przez Sąd I instancji. Nie mogła nadesłać stosownego orzeczenia sądu w przedmiocie separacji, czy rozwiązania małżeństwa, bowiem takiego nie posiada, z uwagi na fakt, że nigdy nie była w związku małżeńskim z ojcem dziecka. Nie jest również wydawany przez Urząd Stanu Cywilnego dokument potwierdzający, że stan cywilny to panna.
Nie można zatem stwierdzić, że w tym zakresie, podobnie jak co do innych okoliczności rozpoznawanej sprawy wpadkowej, skarżąca wykonywała wezwanie Sądu w sposób nierzetelny lub w ogóle uchylała się od jego wykonania. Ponadto, już z samego oświadczenia skarżącej wynika, że zamieszkuje jedynie z synem.
Do zażalenia skarżąca załączyła poświadczone za zgodność z oryginałem oświadczenie z dnia 1 lipca 2013 r., że jest stanu wolnego, a z ojcem jej dziecka nie pozostaje i nie pozostawała nigdy w związku małżeńskim, jak i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego.
Przy piśmie z dnia 2 września 2013 r. skarżąca przedłożyła do akt odpis postanowienia Sądu Okręgowego w K., na okoliczność zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty od apelacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W niniejszej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy z powodu nienadesłania żądanego dokumentu dotyczącego pozostawania w związku małżeńskim z ojcem dziecka oraz ewentualnie dokumentów obrazujących sytuację finansową męża w celu ustalenia sytuacji majątkowej samej skarżącej. Przy czym Sąd I instancji za właściwe do wykazania pierwszej z wymienionych okoliczności wskazał: stosowne orzeczenie sądu w przedmiocie separacji lub rozwiązania małżeństwa albo inny dokument wskazujący na stan cywilny wnioskodawcy. Sąd I instancji nie sprecyzował jaki dokument byłby właściwy dla wykazania, że stan cywilny skarżącej to panna.
Jedynym dokumentem, który mógłby wykazywać stan cywilny skarżącej – jako panny, byłoby zaświadczenie z urzędu stanu cywilnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzależnienie przyznania prawa pomocy od przedłożenia do akt w sprawie wpadkowej ww. zaświadczenia z urzędu stanu cywilnego stanowiłoby nadmierny formalizm w tym postępowaniu. Dodatkowo, co również należy mieć na uwadze, wymóg ten połączony byłby z poniesieniem dodatkowego kosztu związanego z uiszczeniem opłaty skarbowej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z całości dokumentacji zebranej w rozpoznawanej sprawie wpadkowej wynika przede wszystkim fakt, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jedynie z małoletnim synem. Okoliczność tę można wywieźć już z wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie z treści sprzeciwu. Pośrednio świadczy o tym również zaświadczenie wydane przez Prezydenta Miasta S. z dnia 21 maja 2013 r. o zameldowaniu na pobyt stały pod adresem skarżącej oprócz niej jedynie jej syna. Jako okoliczność tworzącą obraz sytuacji rodzinnej skarżącej należy uznać przedłożoną do akt umowę o ustalenie obowiązku alimentacyjnego między skarżącą a ojcem jej dziecka, zobowiązującą go do płacenia na rzecz syna kwoty 1.800 zł miesięcznie. W kontekście treści nadesłanych dokumentów i oświadczeń, można uznać, że konsekwentne posługiwanie się przez skarżącą terminem "ojciec dziecka" mogło być przez nią rozumiane jako wystarczające do określenia relacji z J. C. Na marginesie należy nadmienić, że Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że do złożonego zażalenia skarżąca załączyła poświadczone za zgodność z oryginałem oświadczenie z dnia 1 lipca 2013 r., w którym precyzuje, że z ojcem dziecka nie pozostaje i nie pozostawała nigdy w związku małżeńskim i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Powyższe oświadczenie należy uznać za spójne i korespondujące z treścią innych już wcześniej nadesłanych materiałów dowodowych.
W świetle przedstawionych dokumentów i oświadczeń należy przyjąć, że kwestia dotycząca pozostawania S. P. w związku małżeńskim została dostatecznie wyjaśniona. Wobec tego, Sąd I instancji rozpozna wniosek o przyznanie prawa pomocy z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.