Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 15 lutego 2005 r. sygn. akt I SA/ Sz 806/04 odmówił T. C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych
Strona wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na to postanowienie zarzucając, że Sąd nie uwzględnił jej złej sytuacji materialnej. Skarżący podniósł, że działalność gospodarcza, która prowadzi od dziesięciu lat, w ostatnich latach nie przynosi dochodów. Wskazał, że jego trudna sytuacja finansowa wynika z obciążeń na rzecz Urzędu Celnego w Szczecinie, zaległych składek ZUS a także innych zobowiązań. Próbował bezskutecznie przeciwdziałać zajmowaniu środków na rachunkach bankowych na poczet długów celnych, ponosił koszty usług prawnych, miał problemy z wypłacalnością, utracił wiarygodność w prowadzonej działalności gospodarczej zarówno wobec partnerów w interesach jak i wobec banków, co utrudnia prowadzenie działalności gospodarczej jak też podjęcie poszukiwania pracy. W 2004 r. nie osiągnął dochodu i gotów jest przedstawić za ten okres stosowne dokumenty po ich uzyskaniu z Urzędu Skarbowego. Przesłane przezeń do WSA w Szczecinie dokumenty, mimo iż dotyczą lat 2002-2003, odzwierciedlają sytuacje obecną.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie na postanowienie o odmowie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych zważył, co następuje:
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /zwanej dalej u.p.s.a./ (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie cześciowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone.
W piśmiennictwie podnosi się, iż "zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych" (Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Przegląd Sądowy nr 11-12/2003 s.85).
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych.
Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 u.p.s.a wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Jak słusznie zauważył WSA w Szczecinie przedstawiona przez skarżącego sytuacja rodzinna(we wniosku o przyznanie prawa pomocy,w rubryce "stan rodzinny" podał:"nie dotyczy") i materialna nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.
Skarżący podał we wniosku, że nie posiada żadnego majątku, prowadzi działalność gospodarczą, lecz nie osiąga stałego dochodu, a co miesiąc wspiera go rodzina kwotą 300- 400 zł. Na okoliczność dochodów (brak dochodów stałych nie jest równoznaczny z brakiem dochodów dorywczych) nie przedstawił jednak żadnych bliższych danych. Nie przedstawił także deklaracji podatkowych za 2004 r. chociaż w zażaleniu wyrażał gotowość by to uczynić. Mimo wezwania Sądu I instancji nie przedstawił także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Złożone przez skarżącego dokumenty dotyczące obciążeń finansowych w latach 2002-2003 r. nie odzwierciedlają aktualnej sytuacji finansowej skarżącego.
Mając na uwadze wszystkie te okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym i dlatego jego zażalenie na postanowienie WSA w Szczecinie Sąd uznał za nieuzasadnione.
Z tych względów i na podstawie art. 184 u.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 u.p.s.a Sąd orzekł, jak w sentencji.