Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 23 września 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 1548/22 w sprawie ze skargi M. P. na czynność Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 16 maja 2022 r. w przedmiocie pomocy finansowej ze środków unijnych, umorzył postępowanie sądowe oraz nakazał ściągnąć od organu na rzecz Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) kwotę 200 złotych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że organ uchylił rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania pomocy i przywrócił wniosek skarżącego do dalszej oceny. Zdaniem Sądu zachodziła w tej sprawie podstawa do obciążenia organu obowiązkiem pokrycia kosztów postępowania, bo organ zastosował instytucję autokontroli, o której mowa w art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.".
Zażalenie na to postanowienie wniosła Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania tj.
- - art. 7 p.p.s.a. i art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię tych przepisów mającą istotny wpływ na wynik sprawy przejawiającą się w błędnym uznaniu, że zasada szybkości postępowania pozwala sądowi na zaniechanie wezwania we właściwym terminie do uiszczenia brakującego wpisu od skargi do WSA pod rygorem jej odrzucenia, w sytuacji gdy w ocenie organu poprawna wykładnia tych przepisów sprowadza się do stwierdzenia, iż zasada szybkości postępowania nie dotyczy obowiązku sądu do kontroli i sanowania braków formalnych wniesionych skarg, których nieuzupełnienie we właściwym terminie skutkuje odrzuceniem skargi i de facto zakończeniem postępowania przed sądem pierwszej instancji.
- - art. 223 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię tego przepisu mającą istotny wpływ na wynik sprawy przejawiającą się w uznaniu sądu, że w sytuacji, gdy skarżący skargą do WSA nie uiścił wpisu od skargi na rzecz Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) możliwym jest zasądzenie tego nieziszczonego wpisu od strony przeciwnej, w sytuacji gdy poprawna wykładnia tych przepisów sprowadza się do stwierdzenia, że pozwalają one na zasądzenie od strony przeciwnej nieuiszczonej opłaty w sytuacji, gdy obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstanie na skutek ustalenia wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia, cofnięcia przyznanego prawa pomocy, uchylenia kurateli przed wyznaczeniem terminu rozprawy a nie w sytuacji nieuiszczenia przez skarżącego skargą do WSA opłaty w postaci wpisu stałego od skargi do WSA,
- - art. 201 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię tego przepisu mającą istotny wpływ na wynik sprawy przejawiająca się w uznaniu sądu, że w sytuacji nieuiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi (brak poniesienia kosztów) zasadnym jest nakazanie jego ściągnięcia od organu, w sytuacji gdy poprawna wykładnia tego przepisu sprowadza się do stwierdzenia, iż zwrot kosztów (poniesionych przez skarżącego) przysługuje jedynie skarżącemu od organu w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. i nie dotyczy obowiązku ściągnięcia tych kosztów od organu w razie nieopłacenia przez skarżącego;
- - art. 223 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na nakazaniu ściągnięcia od organu na rzecz Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) kwoty 200 zł tytułem nieuiszczonego wpisu sądowego od skargi, w sytuacji gdy w sprawie powinny najpierw znaleźć zastosowanie przepisy art. 200 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 49 § 1 p.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. tj. sąd powinien wezwać wnoszącego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci uiszczenia wpisu od skargi we właściwym terminie pod rygorem jej odrzucenia, co jednak w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Ewentualnie z ostrożności procesowej skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj.:
- - art. 200 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 49 § 1 p.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 3 poprzez ich niezastosowanie w sprawie mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na zaniechaniu przez sąd wezwania wnoszącego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci uiszczenia wpisu od skargi pod rygorem jej odrzucenia, co w sprawie nie miało miejsca.
Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części lub z ostrożności procesowej o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 223 § 2 p.p.s.a. jeżeli nie została uiszczona należna opłata,sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis ten został w sprawie niniejszej zastosowany w sposób prawidłowy. Z art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. wynika zasada odpłatności postępowania sądowego, przy czym to, która ze stron ponosi koszty sądowe i szerzej – koszty postępowania zależy od jego wyniku. Wyjaśnić należy, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasada odpowiedzialności za rezultat procesu obowiązuje tylko częściowo, bo – wyjąwszy postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym – pozostaje on ograniczona podmiotowo i przedmiotowo. Zgodnie bowiem z art. 200 p.p.s.a. w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym w przypadku oddalenia skargi spoczywający na skarżącym ciężar pokrycia kosztów postępowania ograniczony jest do wpisu sądowego oraz ewentualnie kosztów ustanowienia własnego pełnomocnika.
Natomiast w przypadku uwzględnienia skargi, organ administracji, którego działanie bądź zaniechanie stanowiło przedmiot wniesionego do sądu środka prawnego ponosi pełne koszty procesu, obejmujące nie tylko wpis od skargi i koszty reprezentacji organu w postępowaniu, ale i wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, o ile taki został ustanowiony. Wskazany mechanizm rozłożenia kosztów postępowania podyktowany jest potrzebą zapewnienia szerokiego dostępu do sądu w sporach o legalność działań władzy wykonawczej. Jej realizacja wyraża się w minimalizacji ryzyka finansowego dla skarżącego w razie przegranej w tym procesie, a jednocześnie zagwarantowaniu jednostce zwrotu pełnych kosztów poniesionych w związku z prowadzeniem sprawy w przypadku wygranej. Trudno wyobrazić sobie to, by w demokratycznym państwie prawnym skarżący zmuszony był ponosić koszty procesu, w wyniku którego skierowane wobec jednostki działanie administracji zostało przez sąd uznane za bezprawne.
W tej sprawie koszty postępowania ograniczone były do kosztów sądowych i obejmowały wpis od skargi, którego obowiązek uiszczenia powstał już z chwilą wniesienia skargi i nie wygasł w związku z zastosowaniem przez organ unormowanej w art. 54 § 3 p.p.s.a. instytucji autokontroli oraz stanowiącego tego rezultat umorzenia postępowania sądowego. Wynikający z uwzględnienia skargi obowiązek organu pokrycia kosztów postępowania nie zależy od trybu ani momentu, w których do zakończenia procesu dochodzi. Innymi słowy, uwzględnienie skargi przez organ we własnym zakresie nie niweczy obowiązku poniesienia kosztów postępowania, nawet jeżeli wpis sądowy nie został jeszcze przez skarżącego uiszczony.
W takiej sytuacji bezprzedmiotowe byłoby wzywanie strony skarżącej do uiszczenia wpisu, bo wcześniej doszło do zmiany podmiotowej obowiązku jego pokrycia. Takie wezwanie byłoby zresztą bezcelowe, bo na skutek uwzględnienia skargi brak byłoby podstawy do zastosowania postulowanego przez organ rygoru odrzucenia skargi. Skoro sens prowadzenia postępowania przed sądem został skonsumowany przez działanie organu, skarga została już uwzględniona, to jej odrzucenie nie może wchodzić w grę. W tej szczególnej sytuacji zachodzi nie tylko negatywna przesłanka procesowa rozpoznania skargi przez sąd, ale również badania jej pod względem zupełności formalnej.
Z tych przyczyn postanowienie Sądu pierwszej instancji zostało wydane prawidłowo. Ocena ta dotyczy zarówno orzeczenia o umorzeniu postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., jak i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania (art. 223 § 2 p.p.s.a.). Nie doszło zatem do naruszenia wskazanych zażaleniu przepisów postępowania, a wskazywana przez autora zażalenia podstawa do odrzucenia skargi nie wystąpiła.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.