Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. postanowieniem z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 430/14, odmówił M. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Postanowienie to zostało wydane w wyniku złożenia przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 6 sierpnia 2014 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy.
We wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której dochód określił na 1300 zł. Żona skarżącego przebywa na urlopie wychowawczym. Rodzina mieszka w 100-metrowycm domu. Skarżący posiada dwa auta – osobowe i dostawcze o łącznej wartości 24 tys. zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący nadesłał deklaracje PIT-36, z których wynika, że w 2012 r. osiągnął przychód w wysokości 525.698,60 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 512.425,96 zł. W kolejnym roku natomiast uzyskał 198.620,50 zł przychodu, przy kosztach jego uzyskania w kwocie 190.482,24 zł. Ze złożonych wyciągów z konta bankowego wynikało, że w przeciągu ostatnich 6 miesięcy jedynymi operacjami były opłaty pobierane przez bank za prowadzenie rachunku i miesięczna opłata za kartę.
Z kolei żona skarżącego w 2012 r. osiągnęła dochód w wysokości 16.375,56 zł, a w 2013 r. – 2.337,50 zł. Skarżący poinformował równocześnie, że ze względu na urlop osoby prowadzącej jego rachunkowość, deklaracje na potrzeby podatku od towarów i usług za ostanie 6 miesięcy, a także wyciągi z konta żony dostarczy w terminie 14 dni. Po upływie tego terminu, w dniu 3 lipca 2014 r., ponownie zwrócił się o przedłużenie do 17 lipca 2014 r. terminu na dostarczenie brakujących dokumentów. Wniosek skarżącego został uwzględniony. Do daty rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona nie przedłożyła brakujących dokumentów.
Oddalając powyższy wniosek, Sąd I instancji przyjął, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Chodzi o to, że nie przedłożył, pomimo wezwania Sądu, odpisów deklaracji na potrzeby rozliczenia podatku od towarów i usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej za 6 ostatnich okresów rozliczeniowych. Wobec tego, pozbawił Sąd możliwości obiektywnej oceny jego obecnej sytuacji majątkowej. Zdaniem Sądu, brak realizacji części obowiązków nałożonych wezwaniem, uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenia, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny.
Ponadto, w ocenie Sądu, skarżący nie przedłożył wszystkich posiadanych przez niego wyciągów z rachunków bankowych. Przesłał jedynie wyciąg z rachunku, na którym wykazane transakcje dotyczą jedynie opłat za prowadzenie rachunku i za wydaną kartę. Z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.) wynika obowiązek dla osób prowadzących działalność gospodarczą, dokonywania rozliczeń za pomocą rachunku bankowego. Wobec tego, Sąd uznał, że skarżący posiada jeszcze inny rachunek bankowy, z którego nie złożył wyciągów, pomimo nałożonego obowiązku.
Ponadto, skarżący – jak sam oświadczył w sprzeciwie – uregulował zobowiązanie w podatku akcyzowym w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Fakt ten pozbawia racjonalności oświadczenie skarżącego o niemożności poniesienia kosztów sądowych w ramach niniejszego postępowania.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. G., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) poprzez zaniechanie wezwania wnioskodawcy do złożenia dodatkowych oświadczeń, a przede wszystkim dokumentów związanych z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Izby Celnej w Ł., co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że skarżący nie udowodnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.
W uzasadnieniu zażalenia podał, że wojewódzki sąd administracyjny, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, nie jest związany ustaleniami faktycznymi oraz prawnymi poczynionymi przez referendarza. W związku z tym, może wezwać skarżącego do złożenia, w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dodatkowych oświadczeń i dokumentów.
Ponadto, Sąd błędnie ocenił spłacenia przez skarżącego długu związanego z należnościami w podatku akcyzowym. Wbrew twierdzeniom Sądu, nie oznacza to poprawy jego sytuacji finansowej, tylko jej pogorszenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejność należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej zasady stanowi instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie zatem z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy.
Co więcej, nadmienić należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wiarygodny i rzetelny wykazać, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym miernikiem oceny, czy stronie może być przyznane prawo pomocy, jest kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, iż wskazane przez skarżącego okoliczności, nie są wystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego.
Pismem z dnia 5 czerwca 2013 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji i przedłożenia odpowiednich dokumentów świadczących o jego sytuacji majątkowej. Wezwanie to jednak nie zostało należycie wykonane. Przede wszystkim, skarżący nie przedłożył odpisów deklaracji na potrzeby rozliczenia podatku od towarów i usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej za 6 ostatnich okresów rozliczeniowych, pomimo przedłużenia terminu do ich nadesłania. Wobec tego, pozbawił Sąd możliwości obiektywnej oceny jego obecnej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela wątpliwości Sądu I instancji, że skoro skarżący prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z tego tytułu dochody, to trudno uznać, że wykonał należycie zobowiązanie do nadesłania wszystkich posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych, w tym rachunku prowadzonego na potrzeby działalności, skoro na przedłożonym przez niego wyciągu z rachunku bankowego ujawniono jedynie transakcje dotyczące opłat za prowadzenie rachunku i wydaną kartę.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezłożenie ww. dokumentów, świadczy o nierzetelnym przedstawieniu sytuacji materialnej skarżącego. W konsekwencji, Sąd nie mógł pozytywnie rozpoznać jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie, skoro nie miał pełnego obrazu jego sytuacji finansowej. Nie mógł więc stwierdzić, że zaistniała przesłanka określona w art. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we winsoku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z treści tego przepisu nie wynika, na jakim etapie postępowania należy skierować do strony stosowne wezwanie. Celem omawianej instytucji jest skompletowanie materiału dowodowego umożliwiającego dokonanie oceny pełnej i rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Bez znaczenia zatem pozostaje, czy wezwanie pochodzi od referendarza sądowego, czy od sędziego rozpoznającego wniosek po złożeniu sprzeciwu.
W rozpoznawanej sprawie art. 255 ustawy znalazł zastosowanie, czego wyrazem było wezwanie skarżącego – pismem z dnia 5 czerwca 2014 r. – do złożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji finansowej, uzupełniających dotychczas złożone oświadczenia. M. G. nie wywiązał się w pełni z nałożonego nań obowiązku wynikającego z powyższego wezwania, pomimo przedłużenia terminu do nadesłania części dokumentów. Wezwanie to dotyczyło tych dokumentów, które Sąd uznał za konieczne, a zarazem wystarczające, do zobrazowania w pełni sytuacji finansowej skarżącego. Skoro jednak skarżący dysponował dokumentami, które w jego ocenie były istotne z punktu widzenia przesłanki określonej w 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to mógł je przedłożyć bez wezwania Sądu, zwłaszcza mając na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.