Uzasadnienie
Postanowieniem z 21 stycznia 2011 r., III SA/Kr 1130/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił wniosek R. J. o ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniósł, że R. J. na podstawie postanowienia z 23 września 2009 r. został zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W tej sytuacji konieczne było wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem ustanowienie doradcy podatkowego sprawi, że będzie korzystał z pomocy prawnej przewidzianej przez ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie całkowitym.
Sąd pierwszej instancji podał, iż z załączonych do akt dokumentów wynika, że skarżący prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, a miesięczny dochód małżonków wynosi ok. 3.100 zł. Te okoliczności potwierdzają załączone rachunki bankowe, z których wynika, że wynagrodzenie żony skarżącego z tytułu zatrudnienia w Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej w O. wynosi 2.308 zł, a z tytułu zatrudnienia w NZOZ Centrum Medyczne "B." 791 zł. Ponadto małżonkowie posiadają nieruchomości (działkę i mieszkanie) i nie sposób uznać ich za osoby ubogie, mimo, iż jak skarżący wykazuje, jest on bezrobotnym i nie posiada prawie żadnych dochodów.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. wskazywana przez skarżącego rozdzielność majątkowa nie ma znaczenia w kontekście oceny spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy, zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (ustawa z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.); a w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy znaczenie ma jedynie wysokość dochodów uzyskiwana przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, a nie rodzaj ustroju majątkowego obowiązującego między małżonkami.
Sąd pierwszej instancji uznał, iż sytuacja majątkowa skarżącego, w tym wysokość dochodów uzyskiwanych przez jego żonę, z którą R.J. pozostaje we wspólnym gospodarstwie, nie pozwala na przyjęcie, że uiszczenie kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia za świadczenie porady prawnej skutkowałoby niemożnością zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy.
Zażalenie od powyższego postanowienia wniósł R. J., domagając jego uchylenia.
Według skarżącego, niezrozumiałe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji uznające, że nie stać go na uiszczenie wpisu od skargi, a stać go na ustanowienie doradcy podatkowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Należy zauważyć, iż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślenia wymaga jednak, że instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, iż to strona ponosi koszty prowadzonego przez siebie postępowania sądowego.
Zgodnie z art. 245 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Przedstawienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Rozpoznając taki wniosek, Sąd powinien mieć na uwadze wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a także jej sytuację finansową. Rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy.
R.J. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oceniając oświadczenie skarżącego uznał w postanowieniu z 23 września 2009 r., iż wnioskodawca winien zostać zwolniony jedynie od kosztów sądowych (k. 99, t. I akt). Stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna i R. J. nie stać na uiszczenie kosztów sądowych nawet w symbolicznej kwocie. W tym samym postępowaniu Sąd w zaskarżonym postanowieniu uznał jednak, iż strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, w postaci doradcy podatkowego. Z tego też powodu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Takie stanowisko narusza przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji z jednej strony uznaje, że wnioskodawca nie jest w stanie uiścić nawet symbolicznej kwoty, z drugiej zaś - jest w stanie ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego. Pogląd Sądu pierwszej instancji jest zatem wewnętrznie sprzeczny.
Jako niejasne i niepełne Naczelny Sąd Administracyjny uznał stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że skarżący posiada dwie nieruchomości: działkę i mieszkanie, wobec czego nie sposób uznać go za osobę ubogą. Z oświadczenia (k. 184) wynika, iż mieszkanie stanowi majątek odrębny małżonki skarżącego (odziedziczyła je po rodzicach), a działka jest obciążona hipoteką przymusową.
NSA, jako niewystarczający argument uznał podnoszoną przez Sąd pierwszej instancji okoliczność, iż rozdzielność majątkowa małżonków nie ma znaczenia w kontekście rozpoznawanej sprawy, gdyż nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy. Takie sformułowanie jest nadmiernie lakoniczne i nie może być traktowane jako wyczerpujące uzasadnienie odmowy przyznania stronie doradcy podatkowego z urzędu.
Biorąc pod uwagę wyżej wskazane wątpliwości Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. powinien uzupełnić stan faktyczny sprawy i dokonać bliższej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, a po jej dokonaniu rozstrzygnąć w zakresie objętym treścią wniosku.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.