Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2012 r. o sygnaturze I SA/Kr 1238/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalił wniosek A. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd I instancji uznał, że okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od opłat sądowych i wydatków, nie uzasadniały przyznania mu tego prawa. Ocenę tę, Sąd I instancji sformułował w związku z analizą oświadczenia co do stanu rodzinnego, majątkowego i osiąganych dochodów oraz dodatkowych dokumentów złożonych w związku z wezwaniem do nadesłania dodatkowych oświadczeń związanych z tym wnioskiem. Stwierdził on bowiem, że skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową skoncentrował się niemal wyłącznie na przedstawieniu okoliczności faktycznych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, która od 2010 r., przynosi znaczne straty i w związku z którą zobowiązania skarżącego wynoszą ponad 1 mln złotych. Nie przedstawiał on natomiast, mimo, że był do tego wezwany, informacji dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej, szczególnie związanych z bieżącym utrzymaniem.
W tym zakresie Sąd I instancji stwierdził, że przedstawione dane nasuwają szereg istotnych wątpliwości co do rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego. Z jednej strony bowiem wskazywał na znaczne zadłużenie, które obiektywnie wyklucza egzystencje, aby z drugiej strony wskazać, że w bieżącym utrzymaniu pomaga mu rodzina nie przedstawiając przy tym prawdopodobnej kwoty niezbędnej dla swojego miesięcznego utrzymania oraz wysokości uzyskiwanej pomocy.
Wobec powyższego Sąd I instancji stwierdził, że brak jest możliwości zrekonstruowania w oparciu o przedstawione przez skarżącego dokumenty i oświadczenia jego sytuacji materialnej w stopniu mogącym pozwolić na realną ocenę wypełnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
Zażaleniem A. K. zaskarżył powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, a to art. 246 § 1 i art. 252 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w sposób pełny i należyty wykazał, że nie jest w stanie ponieść w pełni kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przedstawił również na wezwanie wszystkie istotne dla rozpoznania wniosku okoliczności, zaś informacje, które uznano za "braki" były w ocenie skarżącego nieistotne, nie dotyczyły bowiem jego osoby lub były irrelewantne z punktu wiedzenia rozstrzygnięcia. Przedstawienie bowiem informacji odnośnie kosztów życia i bieżącego utrzymania nie miały w ocenie skarżącego jakiegokolwiek znaczenia na tle przedstawionej sytuacji prowadzonego przedsiębiorstwa, które corocznie przynosi straty rzędu 80 tysięcy złotych, a różnorodne zobowiązania publicznoprawne opiewają na kwotę ponad 7 mln złotych. Wykazanie szczegółowych kosztów swojego utrzymania było w takiej sytuacji zbędne dla uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Skarżący wskazał ponadto, że gospodarstwo domowe prowadzi jednoosobowo, nie jest żonaty, nikt z członków jego rodziny nie jest zobowiązany do świadczenia alimentacyjnego jego względem. Podkreślił, że pomoc jaką uzyskuje od rodziny wynika jedynie z dobrej woli. W tym zakresie żądanie złożenia dokumentów określających sytuację majątkową osób innych niż sam skarżący była niezgodna z przepisami ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oznaczało to, że skarżący nie był zobowiązany do wykazywania okoliczności nieistotnych, a takimi były żądane dokumenty dotyczące innych osób niezwiązanych ze skarżącym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarówno w odniesieniu do całkowitego zwolnienia od kosztów (pkt 1) jaki i częściowego zwolnienia od tych kosztów (pkt 2) uzależnia przyznanie tego prawa od wykazania przez stronę ubiegającą się o to prawo, iż nie jest w stanie ponieść – odpowiednio – jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania.
Bezsprzecznym wobec treści powołanego przepisu jest, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania okoliczności wskazujących, że jej sytuacja materialna jest na tyle niekorzystna, iż obiektywnie uniemożliwia jej poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawca składając wniosek o prawo pomocy winien przedstawić i udokumentować swoją sytuację materialną i finansową w sposób pozwalający Sądowi rozpoznającemu taki wniosek na pełną i rzetelną ocenę występowania w stosunku do strony przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 powołanej ustawy. Zwrócić należy szczególną uwagę na fakt, że art. 246 § 1 pkt 2 ustawy zawiera szerszy zakres okoliczności jakie wnioskodawca zobowiązany jest wykazać. Musi on bowiem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Skarżący ubiegając się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym zobowiązany był do przedstawienia swojej sytuacji materialnej związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz w szczególności swoich codziennych wydatków życia codziennego jak również ewentualnych dochodów jakie skarżący może uzyskiwać wykonując inne zajęcia np. jak sugeruje skarżący w swoich pismach do sądu "wyjście na ulice i żebractwo". Sąd zobowiązując skarżącego do przesłania wydatków życia codziennego takich jak: rachunki za prąd, gaz i inne miał na celu zgromadzenie materiału, który w sposób szczegółowy pozwoli na ocenę sytuacji materialnej i finansowej skarżącego. Skarżący nie wykonując wezwania Sądu uniemożliwił zaś dokonanie takiej oceny.
Uznanie przez skarżącego za zbędne (irrelewantne) przedstawienie danych odnośnie źródeł uzyskiwania środków finansowych na pokrycie bieżącej egzystencji, wysokości uzyskiwanej pomocy, a także wysokości ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie rzutowało negatywnie na treść innych oświadczeń oraz fakt wykazania istnienia przesłanki z art. 246 § 1 pk 2 ustawy.
Zgodnie z prawem to nie wnioskodawca dokonuje oceny rodzaju i przydatności materiału dowodowego niezbędnego do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy a sąd w sytuacji gdy uzna on, że oświadczenia zawarte we wniosku i dołączone do niego dokumenty są niewystarczające do oceny żądania w nim zawartego.
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd Sądu I instancji, iż skarżący uchylając się od przedstawienia dokładnych danych odnośnie swojej sytuacji majątkowej i dochodowej uniemożliwił dokonanie realnej oceny wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pk 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wobec powyższego, w oparci o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.