Postanowienie NSA z 5 lutego 2008 r., I GZ 5/08

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 5 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. K. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Bk 505/07 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi S. K. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lipca 2007 r., Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie

Skład

sędzia NSA Jerzy Sulimierski przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Bk 505/07 oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, złożony w sprawie ze skargi S. K. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług.

W ocenie Sądu, okoliczności przedstawione przez S. K. J. we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych do niego dokumentach nie uzasadniają twierdzenia, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie.

Sąd I instancji podniósł, że wnioskodawca uzyskuje stały miesięczny dochód w postaci wynagrodzenia za pracę w kwocie 888,79 zł netto, a koszty jego utrzymania (tj. opłaty za gaz, prąd, czynsz, eksploatacja samochodu) wynoszą 470 zł miesięcznie. Ponadto Sąd stwierdził, że S. K. J. dysponuje środkami pieniężnymi, umożliwiającymi pokrycie powstałych na tym etapie postępowania kosztów, tj. wpisu sądowego w wysokości 336 zł. Wskazano bowiem na fakt posiadania przez wnioskodawcę jednostek funduszy inwestycyjnych o wartości 1.256, 45 zł.

W zażaleniu na powyższe postanowienie S. K. J. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia lub o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. W uzasadnieniu stwierdził, że Sąd nie wziął pod uwagę tego, iż kwota wpisu sądowego (336 zł) stanowi aż 38 % jego miesięcznego wynagrodzenia i niemożliwe jest jej uzyskanie przez skarżącego.

Zdaniem wnioskodawcy, Sąd I instancji nie rozważył, iż ze względu na sytuację zaistniałą na Giełdzie Papierów Wartościowych, część zainwestowanych przez niego środków została utracona. Następnie, z uwagi na konieczność pokrycia kosztów ubezpieczenia samochodu, stanowiącego jego jedyny majątek, skarżący zapożyczył się u znajomych. W związku z powyższym, środki uzyskane ze sprzedaży jednostek funduszy inwestycyjnych będzie musiał przekazać na spłatę zaciągniętych zobowiązań, tym bardziej, iż powstały one przed nałożeniem obowiązku uiszczenia wpisu sądowego.

Konkludując skarżący podkreślił, iż nie posiada żadnych oszczędności i nie może uiścić wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., następuje w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można np. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.

Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, żalący nie wykazał, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uniemożliwiającej mu poniesienie kosztów postępowania sądowego, w tym wpisu sądowego, który w niniejszej sprawie wynosi 336 zł. Mając na uwadze dokumentację przedłożoną wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy oraz zaświadczenie o uzyskiwanych zarobkach, należało zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, wyrażonym w zażalonym postanowieniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzyskiwanie przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu oraz posiadanie oszczędności w postaci wykupionych jednostek funduszy inwestycyjnych przesądza o tym, iż uiszczenie kwoty wpisu sądowego, stanowiącej na tym etapie postępowania jedyne koszty - nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym.

Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że po dokonaniu sprzedaży jednostek posiadanych funduszy, uzyskane środki pieniężne będzie musiał on przekazać na pokrycie zobowiązań powstałych na skutek zapożyczenia się u znajomych. Odnosząc się do kwestii zadeklarowanych przez stronę zobowiązań stwierdzić należy, iż - w warunkach opisanych przez skarżącego - istnienie innych obciążeń finansowych nie może stanowić decydującego argumentu przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Nie ma przy tym również znaczenia, iż należności wobec wierzycieli powstały przed obowiązkiem uiszczenia wpisu sądowego. Przyznanie pierwszeństwa innym zaciągniętym przez stronę zobowiązaniom doprowadziłoby do bezpodstawnego zaakceptowania sytuacji, w której uznaje się za konieczne ponoszenie wszystkich innych wydatków, poza kosztami sądowymi.

Prawidłowo zatem stwierdził Sąd I instancji, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż jego sytuacja majątkowa nie pozwalała mu na poniesienie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji negatywnie należy ocenić próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego jednej osoby na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.