Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 maja 2015 r. (sygn. akt III SA/Gl 1623/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwanej "p.p.s.a."), odmówił G. Spółce jawnej z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] października 2014 r. (nr [...]) w przedmiocie podatku akcyzowego.
Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka stwierdziła, że: zajmuje się sprzedażą paliw, w 2013 r. wypracowała zysk w wysokości 244 255,13 zł, jej majątek w postaci wkładów wynosi 179 547 zł, wartość posiadanych środków trwałych szacuje na 977 726,62 zł, jednakże na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku na rachunku bankowym spółki było ujemne saldo rzędu 462 488,51 zł. W toku postępowania strona przedłożyła również m.in.: deklaracje VAT-7 za ostatni kwartał 2014 r. (gdzie zadeklarowano podstawy opodatkowania: wrzesień 1 297 073 zł, październik 1 352 139 zł, listopad 1 128 772 zł), wyciągi z rachunku bankowego obrazujące posiadany limit zadłużenia, oświadczenia wspólników spółki [...] (m.in. że poza dochodami ze spółki nie posiadają innych źródeł utrzymania i że w 2014 r. dochody te wyniosły po [...] zł).
Ponadto Sąd zdecydował się posłużyć dokumentacją zawartą w aktach sprawy o sygn. akt III SA/Gl 1344/14, wśród której znalazły się m.in. przedłożone przez spółkę: deklaracje VAT-7 za lipiec, sierpień i grudzień 2014 r., raport kasowy obrazujący stan gotówki w kasie spółki na koniec ostatniego miesiąca, odpis ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej i obrazującej ich stan na koniec ubiegłego miesiąca.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców. Dodał, że ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zdobycia (np. najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów itp.). W ocenie Sądu pierwszej instancji, w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz "przychodu". Spółka prowadzi działalność gospodarczą deklarując zysk (za 2013 r.) i wykazując podstawy opodatkowania za poszczególne miesiące od lipca do grudnia 2014 r., posiada kapitał zapasowy rzędu 455 459,06 zł oraz majątek o wartości 920 193,47 zł, jak również ma zwiększony do 900 000 zł limit zadłużenia na rachunku bankowym, którego nie wykorzystuje w całości.
Ponadto saldo dostępne spółki wskazuje na znaczne wpływy na konto środków oraz dysponowanie przez spółkę znacznymi sumami pieniędzy. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że spółka nie znajduje się w kondycji finansowej, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy polegającego na zwolnieniu od wpisu sądowego.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła G. Sp. j. (zastępowana przez radcę prawnego). Wniosła o zmianę tego orzeczenia i przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych od skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie wniosku spółki do ponownego rozpoznania przez WSA przy uwzględnieniu argumentów podniesionych w zażaleniu, a także o przyznanie spółce kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła błędne przyjęcie, że spółka nie wykazała okoliczności skutkujących uwzględnieniem jej wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu autor zażalenia stwierdził w szczególności, że wnioski wyciągnięte przez Sąd pierwszej instancji są sprzeczne z istniejącym stanem faktycznym. Spółka niewątpliwie prowadzi bieżącą działalność gospodarczą, dbając o to, aby regulować swoje zobowiązania zarówno w stosunku do Skarbu Państwa, jak również w stosunku do kontrahentów i wierzycieli, jednak nie byłoby to możliwe bez kredytu, który stanowi znaczące obciążenie dla spółki. Spółka działa "na kredycie", a jej zadłużenie pomimo podejmowanych prób spłaty nadal przedstawia znaczną wartość. Tymczasem WSA - wbrew zasadom logicznego rozumowania - wskazuje, że dokumenty przedłożone przez spółkę świadczą o jej dobrej kondycji finansowej, która nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie jest bezzasadne.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji została dokonana prawidłowo.
Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w zażaleniu, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że fakt zaciągnięcia kredytu nie stanowi podstawy do uznania, że spółka nie posiada środków na pokrycie niezbędnych kosztów postępowania. Nie zmienia to bowiem faktu, że skarżąca prowadzi rentowną działalność, która - jak sama podaje - pozwala jej na osiągnięcie zysku i uregulowanie zobowiązań wobec wierzycieli, kontrahentów, a także wobec Skarbu Państwa.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do udzielenia pomocy prawnej skarżącej, w szczególności w sytuacji, gdy kwota wpisu wynosi 235 zł (zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), a spółka wypracowuje takie zyski, które według jej oświadczeń pozwalają na uregulowanie bieżących zobowiązań.
Zgodzić należy się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że koszty sądowe stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem konieczność zapewnienia środków na bieżącą działalność jest traktowana na równi z koniecznością zapewnia środków na dochodzenie swych roszczeń, a zdolność ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów. Dokonując analizy rachunków bankowych przedstawionych przez skarżącą należy zatem w szczególności mieć na uwadze, że pomimo limitu zadłużenia na rachunku bankowym wykazane jest dostępne saldo, zmieniające się w kolejnych dniach nawet w granicach ok. 200 000 - 400 000 zł, zatem nie sposób uznać, że skarżąca nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 235 zł.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.