Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Bd 594/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił Mirosławowi B. (dalej: Skarżący) przywrócenia terminu do złożenia sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 listopada 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 12 listopada 2015 r., Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Doręczenia skarżącemu odpisu postanowienia dokonano w oparciu o przepis art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., w dniu 4 grudnia 2015 r. W odpowiedzi na wysłane skarżącemu zarządzenie z dnia 14 stycznia 2016 r. wzywające go do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, przesłał on do Sądu pismo z dnia 26 stycznia 2016 r. zatytułowane "Zażalenie". Wniósł w nim o uchylenie ww. zarządzenia i uwzględnienie wniosku o przyznanie pomocy prawnej.
W związku z tym pismem skarżącego, Sąd pismem z dnia 15 lutego 2016 r. wezwał go do sprecyzowania, czy wniesione przez niego pismo z dnia 26 stycznia 2016 r. należy potraktować jako zażalenie, w którym kwestionuje on zasadność wezwania do uiszczenia wpisu, czy też jako kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W piśmie z dnia 24 lutego 2016 r. skarżący podał, że składa wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Dodał, że nie otrzymał rozstrzygnięcia o odmowie zwolnienia z opłat sądowych, ani powiadomienia o przesyłce poleconej. Był przekonany, że odpowiadając na wezwanie referendarza w dniu 30 października 2015 r. odpowiedział na wszystkie pytania dotyczące jego sytuacji finansowej i zdrowotnej i spełnia kryteria uprawniające do skorzystania z pomocy.
W związku z podniesioną przez skarżącego argumentacją, iż nie otrzymał on postanowienia referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 12 listopada 2015 r. oraz powiadomienia o tej przesyłce, Sąd zwrócił się do właściwego Urzędu Pocztowego o wyjaśnienie, czy zawiadomienia o przesyłce zostały doręczone pod wskazany adres oraz gdzie je pozostawiono. W odpowiedzi, pismem z dnia 27 kwietnia 2016 r. Poczta Polska S.A. poinformowała, że przesyłka polecona zawierająca ww. postanowienie została awizowana w dniach 20 listopada 2015 r. i 30 listopada 2015 r. Informacje o przesyłce (awiza) zostały pozostawione przez listonosza w skrzynce oddawczej adresata. Zważywszy na fakt, iż na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zwierającej postanowienie z dnia 12 listopada 2015 r. doręczyciel zaznaczył, iż awiza pozostawiono w drzwiach adresata, a nie jak wskazano w piśmie Urzędu Pocztowego w skrzynce pocztowej, Sąd ponownie zwrócił się do operatora pocztowego o wyjaśnienie stwierdzonych rozbieżności.
W odpowiedzi Poczta Polska pismem z dnia 22 czerwca 2016 r. poinformowała, że pierwsze zawiadomienie o przesyłce kierowanej do Skarżącego na adres ul. [...] w R. umieszczone zostało w drzwiach, o czym umieszczono informację na druku potwierdzenia odbioru, a powtórne zawiadomienie zostało umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej adresata.
Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do złożenia sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego, Sąd I instancji, przywołując treść art. 86 § 1 i art. 87 § 1, 2 i 4 p.p.s.a., stwierdził, że Skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia sprzeciwu. Wyjaśnienie przez Skarżącego przyczyny uchybienia terminu opiera się na twierdzeniu, że nie otrzymał on postanowienia Referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 12 listopada 2015 r. oraz powiadomienia o tej przesyłce. Jednakże nie zdołał on podważyć skutecznego doręczenia tegoż postanowienia w trybie art. 73 § 1 p.p.s.a. Uregulowane w tym przepisie tzw. doręczenie zastępcze stanowi rodzaj fikcji prawnej i stwarza domniemanie doręczenia pisma. Fikcja prawna doręczenia zastępczego opiera się na przyjęciu domniemania, że przesyłka została doręczona adresatowi, mimo że faktycznie adresat jej nie odebrał.
Przesyłkę taką pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. W rozpatrywanej sprawie skuteczne doręczenie nastąpiło w dniu 4 grudnia 2015 r. Sąd zwrócił uwagę, że doręczenie pisma w tym trybie może być obalone, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością. Jednak skarżący nie przedstawił żadnych dowodów i okoliczności, które mogłyby zaprzeczyć prawidłowemu doręczeniu przesyłki w trybie zastępczym. Z wyjaśnień natomiast Poczty Polskiej wynika, że przesyłka zawierająca postanowienie referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy była awizowana dwukrotnie (w dniu 20 i 30 listopada 2015 r.), a zawiadomienie o przesyłce pozostawiono w drzwiach oraz skrzynce pocztowej. W tej sytuacji niczym niepoparte twierdzenie skarżącego, że nie otrzymał powiadomienia o przesyłce, nie mogło odnieść skutku.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, wskazując, że jego żona jest osobą schorowaną i często przebywa w szpitalu, dlatego też w tym czasie nikt nie odbiera powiadomienia pocztowego. Ponadto, jego zdaniem zarzut, że powiadomienie zostało pozostawione w skrzynce pocztowej nie wyjaśnia niczego, ponieważ zarówno jego, jak i jego żony nie było w tym czasie w domu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.
Z kolei z treści art. 87 § 2 p.p.s.a. wynika, że w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z powyższego wynika, że strona, która nie dokonała czynności procesowej w terminie musi wykazać dołożenie należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniony z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Mając powyższe na względzie, a w szczególności obowiązek, jaki na stronę domagającą się przywrócenia terminu nakłada art. 87 § 2 p.p.s.a., za prawidłową należy uznać ocenę wniosku skarżącego jakiej dokonał Sąd I instancji. Skarżący wbrew zarzutom zażalenia w złożonym wniosku nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w niedochowaniu terminu. Również zażalenie nie zawiera tego rodzaju argumentów.
Wskazać należy, że przedmiotem kontroli instancyjnej jest postanowienie Sądu I instancji odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu. Zatem w zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący winien przedstawić argumentację kwestionującą, w jego ocenie, trafność rozstrzygnięcia Sądu. Istota problemu objętego zaskarżonym postanowieniem nie dotyczyła kwestii odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy, zatem zarzuty zawarte w zażaleniu, a dotyczące nieuwzględnienia jego sytuacji materialnej, nie mają znaczenia dla oceny zgodności z prawem tego postanowienia. Ogólny argument, iż żona skarżącego często przebywa w szpitalu i w tym czasie nikt nie odbiera powiadomienia pocztowego, nie może stanowić wystarczającej podstawy do uwzględnienia zażalenia, gdyż skarżący nie uprawdopodobnił, że w okresie gdy były pozostawiane tzw. "awiza" oraz biegł termin do wniesienia sprzeciwu istniały takie obiektywne przeszkody związane z powoływanymi przez skarżącego okolicznościami, które uniemożliwiały dokonanie uchybionej czynności procesowej.
Z wyjaśnień skarżącego zawartych w piśmie procesowym z dnia 24 lutego 2016 r., czy też z treści zażalenia nie wynika, aby w okresie, gdy doręczyciel pozostawiał tzw. "awiza", on, jak i jego żona nie przebywali w miejscu zamieszkania i nie mogli odebrać korespondencji.
Zarzut, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w Sądzie I instancji w dniu 24 lutego 2016 r., zaś Sąd wydał zaskarżone postanowienie dopiero w lipcu 2016 r. jest bezzasadny. To właśnie Sąd I instancji, mając na względzie zawartą w art. 6 p.p.s.a. zasadę udzielania pomocy stronom, wobec zarzutu Skarżącego, iż nie otrzymał postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, wszczął niejako w zastępstwie Skarżącego tzw. postępowanie reklamacyjne. To postępowanie wyjaśniło, iż tryb doręczenia postanowienia z dnia 12 listopada 2015 r. był prawidłowy.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.