Uzasadnienie
Postanowieniem z 4 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 2101/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu umorzył postępowanie w sprawie przyznania spółce z o.o. E. w M. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Zarządzeniem z 19 stycznia 2016 r. Przewodniczący Wydziału I WSA we Wrocławiu wezwał Spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wniesionej od postanowienie WSA z 20 października 2014 r. o odrzuceniu skargi.
W odpowiedzi na wezwanie, w terminie do uiszczenia wpisu sądowego skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
WSA we Wrocławiu umarzając postępowanie w sprawie wniosku skarżącej Spółki wskazał, że złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest kolejnym takim wnioskiem w sprawie, po wydaniu przez Sąd I instancji postanowień z 23 czerwca 2014 r., 20 października 2014 r. oraz przez Referendarza sądowego z 24 sierpnia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, które stały się prawomocne na skutek oddalenia zażaleń strony przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z 19 sierpnia 2014 r. (sygn. akt I GZ 271/14), 13 stycznia 2015 r. (sygn. akt I GZ 615/14). oraz 26 listopada 2015 r. (sygn. akt I GZ 758/15). Stwierdził, iż zgodnie z art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: ppsa) odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy jest możliwe jedynie wówczas, gdy okoliczności stanowiące przesłankę tego rozstrzygnięcia uległy zmianie.
W sytuacji zaś, gdy strona składa kolejny wniosek, oparty na identycznej argumentacji, która została już oceniona przez Sąd w orzeczeniach prawomocnie oddalających wnioski strony, zastosowanie znajduje przepis art. 249a ppsa, zgodnie z którym, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Innymi słowy, Sąd I instancji uznał za zbędne rozpoznanie sprawy kilkakrotnie już analizowanej i rozstrzyganej przez Sąd, od którego rozstrzygnięć skarżąca wnosiła przysługujące jej środki zaskarżenia, i których rozpoznanie nie przyniosło skutków oczekiwanych przez stronę.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca Spółka, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzuciła naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy skarżąca nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma pogląd, wyrażany wcześniej tak w orzecznictwie Sądu Najwyższego (v. postanowienie SN z 21 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 1461/98, publ. OSNC 1999, nr 11, poz. 196; postanowienie SN z 23 lutego 1999 r., sygn. akt I CKN 1064/97, publ. OSNC 1999, nr 9, poz. 153), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (v. postanowienia NSA z 8 maja 2007 r., sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z 3 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z 7 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349), który Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie podziela, zgodnie z którym ponowne złożenie wniosku, nawet w terminie przewidzianym dla uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy.
Należy podkreślić, iż prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (v. postanowienie SN z 9 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 144/02). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 ppsa. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (v. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10; postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 761/13; postanowienie NSA z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 536/13).
Tak więc ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w sytuacji, gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżąca nie spełnia przesłanek zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielenia stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (por. wyżej cyt. postanowienie SN z 21 kwietnia 1999 r. sygn. akt I CKN 1461/98, publ. w OSNC 1999 Nr 11, poz. 196).
Zasadnie zatem Sąd I instancji ocenił przedmiotowy wniosek w kontekście art. 165 ppsa, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ciężar wykazania zmiany okoliczności, zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 246 § 2 ppsa, spoczywa na wnioskodawcy. Skoro skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków rozpoznanych negatywnie, a postanowienia wydane w tym przedmiocie są prawomocne, to prawidłowo Sąd I instancji uznał, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku stało się zbędne i na podstawie art. 249a ppsa w tym zakresie umorzył postępowanie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.