Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 8 grudnia 2004 r. sygn. akt 3/I SA/Po 588/02 odmówił "[...]" Sp. z o.o. we Wrocławiu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznając, że strona jako osoba prawna może pozyskać środki pieniężne poprzez zbycie części majątku trwałego. Sąd wskazał, że strona pozostaje w sporze od 2002 r. i do chwili obecnej winna była tak planować wydatki i zarządzać majątkiem trwałym, aby dysponować niezbędnymi środkami pieniężnymi w celu ich przeznaczenia na koszty sądowe. W ocenie Sądu nie stanowi wystarczającej przyczyny zwolnienia od kosztów okoliczność, że działalność gospodarcza spółki przynosi stratę, jeśli nie łączy się z tym stanem brak możliwości pozyskania środków finansowych. Z danych dotyczących stanu majątkowego strony wynika, że jako osoba prawna może pozyskać środki pieniężne poprzez zbycie części majątku trwałego.
"[...]" Sp. z o.o. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając, że Sąd nietrafnie ocenił jej sytuację nie uwzględniając faktu, że na dzień złożenia wniosku stan kasy oraz środków na rachunkach bankowych wynosi 0 zł. Sąd nie wziął także pod rozwagę, że majątek trwały Spółki stanowi jedynie 0,75 ha nieużytków – ziemi klasy VI i VI Z i że trudno zbyć, w terminie 7 dni jakie Sąd wyznaczył na uiszczenie kosztów, taki majątek nawet gdyby Spółka znalazła kupca w tym terminie. Obowiązujące bowiem obecnie przepisy, a w szczególności przysługujące Państwu prawo pierwokupu, uniemożliwiają w praktyce szybką sprzedaż nieruchomości. Nietrafnie nadto Sąd podniósł, że Spółka "preferuje inne wydatki", gdyż od 2001 r. nie prowadzi ona praktycznie działalności i jej jedyne wydatki to te związane z prowadzonymi sprawami sądowymi. Postanowienie Sądu pozbawia Spółkę możliwości dochodzenia jej praw przed Sądem i z tej przyczyny winno być zmienione.
Do zażalenia skarżąca załączyła trzy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2004 r. o przyznaniu jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – zwanej dalej p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z treścią tego przepisu przyznanie prawa pomocy podmiotom w nim wymienionym zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego, gdyż spełnienie przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych uprawnia jedynie sąd do udzielenia prawa pomocy. Nie oznacza to jednak, że uznanie to może być dowolne. Sąd nie będzie mógł odmówić przyznania prawa pomocy, jeżeli następstwem takiego postanowienia byłoby istotne ograniczenie prawa do sądu.
Skarżąca wniosek o zwolnienie od opłaty kancelaryjnej (jak wyjaśniała od sporządzenia uzasadnienia wyroków zapadłych w 10-ciu sprawach) uzasadniała brakiem środków finansowych podnosząc, że tylko uzyskanie wyroku z uzasadnieniem pozwoli jej na podjęcie dalszego trybu obrony interesów Spółki przez zastosowanie dopuszczalnych środków zaskarżenia. Przedmiotem sporu z organem celnym, rozstrzygniętego wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jest złożona sytuacja klasyfikacji taryfowej. Spółka nie godząc się ze stanowiskiem organu celnego jak i Sądu swoich racji będzie mogła dochodzić po uzyskaniu wyroku z uzasadnieniem. Skarżąca wyjaśniła, że firma zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej od 2001 r., tj. okresu w którym powstał przedmiotowy spór, bowiem wobec zaangażowania znacznych środków do obsługi trwających sporów pogorszyły się wyniki finansowe. Bez realnych dochodów z tytułu spraw, których nie mogła zakończyć w formie bilansu jednoznacznie określającego poniesione straty z powodu braku możliwości określenia finalnej ceny importowanych produktów, powstała konieczność oddłużania firmy a w konsekwencji zakończenie fizycznej jej działalności.
Do wniosku dołączyła dokumenty finansowe wykazujące w 2003 r. straty w wysokości 1103,80 zł i minimalne dochody 0,45 zł, a w oświadczeniu podała, że posiada majątek w postaci środków trwałych wartości 15.000 zł. Stan kont bankowych równy zeru. Zdaniem skarżącej taki stan finansowy firmy wskazuje na jej złą kondycję finansową i niemożliwość poniesienia kosztów sądowych, bowiem spowoduje dalsze poniesienie wysokości straty i związanej z tym likwidacji. Jest to równoznaczne z brakiem możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że odmowa przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych została oparta na dowolnej ocenie przedstawionych przez skarżącą Spółkę dowodów. Oceniając aktualne dochody strony Sąd wziął pod uwagę przede wszystkim jej stan majątkowy i uznał, że zbywając część majątku trwałego strona, jako osoba prawna, może pozyskać środki pieniężne, przy czym stanowiska swojego w tej mierze nie uzasadnił. Nie rozważył bowiem, czy w aktualnych okolicznościach sprawy istnieje realna możliwość zbycia majątku trwałego, składającego się z nieużytków. Wątpliwości tej Sąd nie wyjaśnił, mimo iż zgodnie z art. 255 p.p.s.a. był uprawniony do wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych niezbędnych dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, w sytuacji gdy oświadczenie zawarte w jej wniosku okazało się niewystarczające.
Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinien wziąć nadto pod rozwagę fakt przyznania skarżącej prawa pomocy mocą postanowień tego Sądu z dnia 22 października 2004 r. Sąd w identycznej sytuacji finansowej i majątkowej Spółki ocenił wówczas, że skarżąca Spółka z uwagi na swoją sytuację finansową nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w części obejmującej wpis od skargi kasacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie wyjaśnił tej wątpliwości, mimo że miała ona istotne znaczenie dla oceny zasadności zarzutu skarżącej, że ze względu na złą kondycję finansową nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
mr