Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 23 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1143/18 po rozpoznaniu skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 12 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 1143/18 WSA w Gliwicach oddalił skargę B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Ww. wyrok wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej B. B. w dniu13 maja 2019 r.
W dniu 13 czerwca 2019 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2019 r. starszy referendarz sądowy ustanowił skarżącej adwokata.
Pismem z dnia [...] października 2019 r. Okręgowa Rada Adwokacka w K. poinformowała tut. Sąd, że pełnomocnikiem dla skarżącej został wyznaczony adw. A. S., zaś w piśmie z dnia [...] grudnia 2019 r. Rada wskazała, że pismo informujące ww. adwokata o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu zostało doręczone w dniu 9 października 2019 r.
W dniu [...] grudnia 2019 r. pełnomocnik skarżącej wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gliwicach z dnia 12 marca 2019 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że z treści zarządzenia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu nie wynikało, że w niniejszej sprawie biegnie termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Podniósł, że po zapoznaniu się z treścią ww. zarządzenia zlecił uprawnionemu stażyście zaewidencjonowanie korespondencji, zarejestrowanie sprawy, założenie akt oraz przekazanie ich pełnomocnikowi, celem podjęcia dalszych czynności. Tymczasem wykonał on tylko dwie z powyższych czynności.
Następnie w dniu 15 listopada 2019 r. doręczono mu zarządzenia w innych sprawach ze skarg tej samej skarżącej i dopiero wówczas stażysta przypomniał sobie o tej wcześniejszej sprawie. Po założeniu akt przedłożył je pełnomocnikowi w dniu 26 listopada 2019 r. Dopiero po zapoznaniu się z aktami w dniu 28 listopada 2019 r. pełnomocnik dowiedział się, że jego umocowanie w niniejszej sprawie dotyczy sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, której termin złożenia – stosownie do art. 177 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – upłynął w dniu 8 listopada 2019 r. Dodatkowo pełnomocnik skarżącej podniósł, że po zapoznaniu się z aktami sprawy skontaktował się ze skarżącą, która w dniu 5 grudnia 2019 r. przekazała mu dokumentację medyczną wskazując jednocześnie, że nie mogła podjąć z nim kontaktu w okresie od zawiadomienia jej o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu, z uwagi na zły stan zdrowia uniemożliwiający działanie, na dowód czego przedłożyła zaświadczenia lekarskie.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 grudnia 2019 r., WSA w Gliwicach odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji pełnomocnik strony skarżącej nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Za takie nie mogą być uznane okoliczności wskazane przez niego we wniosku. Zdaniem Sądu pomyłka popełniona przez osobę odbywającą staż w kancelarii pełnomocnika nie stanowi okoliczności wyłączającej brak winy w uchybieniu terminu, gdyż wyniknęła z zaniedbania osoby, której powierzono wykonanie tej czynności i nie stanowi usprawiedliwionej przesłanki do przywrócenia terminu. Brak sprawdzenia pracy stażysty uznać należy za niedołożenie należytej staranności w dbałości o swoje interesy. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca.
Ustanowiony pełnomocnik odpowiada za błędy i zaniechania upoważnionej przez niego osoby. Jeżeli zaś on dopuścił się zaniedbania, to jest ono traktowane jako wina pełnomocnika profesjonalnego, który jako jego przełożony zlecił mu wykonanie takiego zadania. Właściwa organizacja wewnętrznej pracy kancelarii, w ramach której pełnomocnik świadczy pomoc prawną, jest traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu. Za taką też uznać należy sposób ewidencjonowania pism wpływających do kancelarii i przekazywania ich pełnomocnikowi celem podjęcia dalszych czynności.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik B. B. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- 1. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez niezasadną odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy pełnomocnik skarżącej wykazał, iż bez swojej winy nie miał wiedzy o rozpoczęciu biegu terminu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, z uwagi na następujące okoliczności, które zostały uprawdopodobnione we wniosku:
- - w doręczonym pełnomocnikowi odpisie zarządzenia Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] października 2019 r., znak: [...] wskazano, że pełnomocnik został ustanowiony do reprezentowania skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. podczas gdy w chwili wyznaczenia postępowanie to uległo już zakończeniu, a pełnomocnik został wyznaczony do sporządzenia skargi kasacyjnej, co nie wynikało z treści zarządzenia.
W treści zażalenia pełnomocnik wskazał, że dochował on należytej staranności albowiem polecił uprawnionemu stażyście zaewidencjonowanie korespondencji, zarejestrowanie sprawy w kancelaryjnym wykazie prowadzonych spraw, założenie akt oraz przekazanie ich pełnomocnikowi po wykonaniu powyższych czynności celem podjęcia w sprawie dalszych działań, z czego dwie ostatnie czynności nie zostały wykonane wbrew poleceniu. W dniu 26 listopada 2019 r. pełnomocnik ujawnił brak zarejestrowania niniejszej sprawy, udzielił stażyście ustnego upomnienia, a następnie polecił niezwłoczne zamówienie akt wszystkich spraw skarżącej i osobiście nadzorował chwilę złożenia zamówienia tychże akt w czytelni Sądu. Wgląd do akt ostatecznie uzyskał w dniu 28 listopada 2019 r. Następnie pełnomocnik niezwłocznie podjął próbę kontaktu ze skarżącą i w związku z tym w dniu 5 grudnia 2019 r. doręczono mu stosowną dokumentację medyczną oraz wyjaśnienia, z których wynikało, iż skarżąca nie mogła podjąć kontaktu z pełnomocnikiem, z uwagi na jej stan zdrowia, uniemożliwiający rozsądne i skuteczne działanie we wszystkich sprawach.
Pełnomocnik skarżącej wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie skarżącej terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a. tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1) i dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem powoływać okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że działający w imieniu skarżącej pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, ponieważ okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione.
Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się – jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego – obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 104/15). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998r., sygn. akt II CKN 8/98). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych.
Skutki ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym dla sfery prawnej strony były wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Z orzecznictwa wynika, że jeśli strona jest reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika. Dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo. Brak winy w uchybieniu terminu nie zostanie skutecznie wykazany, jeżeli skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien mieć świadomość wagi terminowego dokonywania określonych czynności procesowych, a wskutek niedbalstwa tego zaniechał. Skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań obciążają mocodawcę. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy zasadnym jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności.
Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw (por. postanowienia NSA: z 31 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 69/09, z 29 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 110/04, z 22 lutego 2019 r., sygn. akt I OZ 126/19).
W rozpatrywanej sprawie dla strony skarżącej został ustanowiony pełnomocnik z urzędu, który powinien wziąć na siebie odpowiedzialność za terminowe dokonywanie czynności procesowych w imieniu strony. Pełnomocnik twierdząc, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu, wskazał między innymi na okoliczność, że w doręczonym pełnomocnikowi odpisie zarządzenia Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] października 2019 r. nie wskazano, że został on wyznaczony do sporządzenia skargi kasacyjnej. W zażaleniu podniósł, że zarządzenie zawierało informację, że pełnomocnik został ustanowiony w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K., podczas gdy w chwili wyznaczenia postępowania to uległo już zakończeniu.
Odnosząc się do powyższej okoliczności należy stwierdzić, że brak wskazania w zawiadomieniu o wyznaczeniu ww. adwokata skarżącej pełnomocnikiem z urzędu, iż wyznaczony jest do sporządzenia skargi kasacyjnej, nie podważa zasadności oczekiwania, że pełnomocnik z chwilą jego wyznaczenia w sprawie winien niezwłocznie zasięgnąć wiedzy o stanie tej sprawy i podjąć konieczne działania. Wbrew stanowisku zawartemu w zażaleniu, od pełnomocnika wyznaczonego z urzędu należy oczekiwać postawy czynnej, nie zaś biernej, a zatem po wyznaczeniu powinien on sam niezwłocznie powziąć czynności celem dowiedzenia się, czy i jakie w sprawie biegną terminy (por. np. Postanowienie NSA z dnia 23 listopada 2017 r., sygn. akt II FZ 600/17; postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2017 roku, sygn. akt I OZ 374/17). Na marginesie należy zauważyć iż zgodnie z § 49 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu (obwieszczenie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 27 lutego 2018 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu zbioru zasad etyki adwokackiej i etyki zawodu) adwokat jest obowiązany między innymi czuwać nad biegiem sprawy przez co należy rozumieć na kanwie niniejszej sprawy dokonanie wglądu do akt sprawy w takim czasie aby nie naruszyć interesu reprezentowanej strony. W niniejszej sprawie nie dochowując standardowi oczekiwanemu od profesjonalnego pełnomocnika, uchybił on terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej z własnej winy.
Ponadto pełnomocnik skarżącej podniósł, że po zapoznaniu się z treścią zarządzenia zlecił uprawnionemu stażyście zaewidencjonowanie korespondencji, zarejestrowanie sprawy, założenie akt oraz przekazanie ich pełnomocnikowi, celem podjęcia dalszych czynności. Tymczasem stażysta wykonał tylko dwie z powyższych czynności. Następnie w dniu 15 listopada 2019 r. przypomniał sobie o ww. sprawie i po założeniu akt w dniu 26 listopada 2019 r. przedłożył je pełnomocnikowi. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że błąd i zaniechanie popełnione przez osobę odbywającą staż w kancelarii pełnomocnika skarżącej nie stanowi okoliczności wyłączającej brak winy w uchybieniu terminu, gdyż wyniknęła z zaniedbania osoby, której powierzono wykonanie tej czynności i nie stanowi usprawiedliwionej przesłanki do przywrócenia terminu.
Nie można bowiem uznać za pozbawioną winy strony sytuację, iż pełnomocnik zleca zajęcie się ewidencją pism wpływających do kancelarii, zarejestrowanie sprawy, założenie akt stażyście, który nie wywiązuje się prawidłowo z powierzonych zadań. Dopuszczenie do pracy niedoświadczonego czy niekompetentnego pracownika, stażysty to wyłącznie relacja między nim a osobą sprawującą nadzór nad wykonywaniem stażu w kancelarii. Tego rodzaju sytuacja wymaga szczególnej staranności w kontroli zleconych stażyście czynności, ewentualnie takiej organizacji pracy, aby strona nie poniosła szkody. Zatem ustanowiony pełnomocnik odpowiada za błędy i zaniechania upoważnionej przez niego osoby.
Oznacza to, że zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji jest zgodne z prawem. Sąd prawidłowo ocenił, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Stąd też brak było podstaw do przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.