Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 856/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę kasacyjną od wyroku z dnia 23 lipca 2020 r. sprawy ze skargi W. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...] września 2017 r., nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym za bezzasadne.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 23 lipca 2020 r. oddalono skargę W. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. Pełnomocnik skarżącego w pismem z dnia 7 września 2020 r. przedstawił opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
Zarządzeniem z dnia 28 września 2020 r. doręczono stronie odpis powyższej opinii wraz z pouczeniem o prawie strony do wniesienia skargi kasacyjnej w trybie art. 177 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325, dalej: p.p.s.a.).
Skarżący wniósł skargę kasacyjną sporządzoną własnoręcznie pismem z dnia 12 listopada 2020 r. Następnie pismem z dnia 19 listopada 2020 r. Sąd I instancji wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej przez jej podpisanie.
Następnie postanowieniem z dnia 13 stycznia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżącego nie posiadającego cech przewidzianych w art. 175 p.p.s.a.
Zażalenie od przedmiotowego postanowienia złożył pełnomocnik skarżącego wnosząc o jego uchylenie oraz przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie niniejszego zażalenia. Postanowieniu zarzucając naruszenie art. 177 § 4 zd. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 6 p.p.s.a. polegające na braku pouczenia strony o wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej przez podmiot, o którym mowa w art. 175 p.p.s.a. oraz skutku w postaci jej odrzucenia, gdy ten wymóg nie został dochowany.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zawierało usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegało oddaleniu.
Należy na wstępie podkreślić, że kluczowa dla wyrażenia takiej właśnie oceny zażalenia była kwestia, czy skargę kasacyjną sporządził (tu: w znaczeniu równoważnym z jej podpisaniem) podmiot spełniający ustawowe kryteria umożliwiające dokonanie tego rodzaju czynności procesowej. Wyłącznie ten bowiem element w okolicznościach niniejszej sprawy zadecydował o odrzuceniu skargi kasacyjnej Strony z dnia 12 listopada 2020 r. jako niedopuszczalnej z przyczyn podmiotowych (niespełnienia przewidzianego w art. 175 p.p.s.a. wymogu co do jej sporządzenia przez kwalifikowany podmiot).
Wskazać należy również, że wywody autora zażalenia, które nawiązywały do ważkiej skądinąd problematyki zakresu i prawidłowości pouczenia przez Sąd pierwszej instancji Strony działającej na danym etapie sprawy już bez zawodowej pomocy prawnej (zob. art. 177 § 4 w związku z art. 175 oraz art. 6 p.p.s.a.), nie mogły wpłynąć na zniesienie rzeczonego wymogu dotyczącego kwalifikowanego autorstwa skargi kasacyjnej. Mogły jednak mieć istotne znaczenie przy ewentualnym rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyby taki został złożony wraz ze skargą kasacyjną sporządzoną przez ustanowionego z wyboru zawodowego pełnomocnika (zob. pkt 5.9 niniejszego uzasadnienia).
Z kolei wracając do oceny powodu odrzucenia skargi kasacyjnej pochodzącej wprost od Strony stwierdzić trzeba było, że rację miał Sąd I instancji, iż w stosunku do sporządzenia tego rodzaju skargi przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują tzw. przymus adwokacko-radcowski. Dotyczy to również sytuacji objętej przepisem art. 177 § 4 zdanie trzecie tej ustawy, który w żadnej mierze nie znosi wspomnianego wymogu. W art. 175 p.p.s.a. wymieniono natomiast, do czego odwołał się wprost Sąd w objętym zażaleniem postanowieniu z dnia 13 stycznia 2021 r., możliwe podmioty przez które powinna zostać sporządzona skarga kasacyjna, aby czyniła zadość przesłance jej dopuszczalności od strony podmiotowego jej opracowania.
W realiach niniejszej sprawy skargę kasacyjną sporządził osobiście Skarżący, który nie jest - jak wynika z akt sądowych - jednym z kwalifikowanych podmiotów mogących sporządzać skargi kasacyjne. Zażalenie nie podważało przedstawionego ustalenia. W żadnej jego części nie wywodzono także, aby skarga kasacyjna sporządzona przez inny podmiot niż wskazany ustawą, mogła być uznana za skutecznie wniesioną, a tym samym za dopuszczalną. Skoro tak, to prawidłowo Sąd I instancji odrzucił skargę kasacyjną jako sporządzoną bez zachowania wymogu przewidzianego w art. 175 p.p.s.a.
Na uwagę zasługuje, że w toku postępowania przed WSA w Poznaniu W. N. miał ustanowionego z urzędu - w ramach przyznania prawa pomocy pełnomocnika - adwokata, który reprezentował go od momentu udzielenia przez skarżącego pełnomocnictwa, do chwili sporządzenia i doręczenia Sądowi I instancji oraz skarżącemu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W okolicznościach niniejszej sprawy należy podkreślić, że sporządzenie przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie znosi ustawowych wymogów jakim skarga kasacyjna powinna odpowiadać – skarga taka nadal musi być sporządzona przez podmioty wymienione w art. 175 § 1 p.p.s.a. Nie rodzi też dla strony uprawnienia do żądania zmiany osoby pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu rozpoczyna jedynie na nowo bieg terminu do wniesienia wymienionego środka zaskarżenia, co ma umożliwić stronie poszukanie i ustanowienie pełnomocnika z wyboru.
Zagadnieniem wymagającym rozważenia były skutki prawne, jakie należało wywodzić z sądowego pouczenia - towarzyszącemu doręczanemu odpisowi opinii pełnomocnika z urzędu o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej- co do prawa wniesienia przez Stronę skargi kasacyjnej nie zawierało informacji o wymogu z art. 175 p.p.s.a., czyli powinności sporządzenia jej przez jeden z podmiotów kwalifikowanych wymienionych w tym artykule, i z tej przyczyny nie powinno szkodzić Stronie.
Zgodnie z art. 177 § 4 P.p.s.a.: "Jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia."
W realiach niniejszej sprawy opinia adwokata o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została złożona do Sądu I instancji w terminie (okoliczność bezsporna). Autor zażalenia nie podnosił żadnych uwag co do treści zawartych w opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, które miałyby świadczyć o podważeniu opinii przez niego złożonej. Właściwe było zatem doręczenie jej odpisu Stronie przez Sąd, skoro ten uznał ją za sporządzoną z należytą starannością, czego w warstwie merytorycznej Skarżąca w ogóle nie podważała.
Natomiast, zgodzić się jednak trzeba z autorem zażalenia, że sądowe pouczenie towarzyszące doręczanemu odpisowi opinii Stronie odnośnie do prawa wniesienia przez nią skargi kasacyjnej nie zawierało informacji o wymogu z art. 175 p.p.s.a., a także o konsekwencjach związanych z pominięciem tego wymogu. Przywołanie w piśmie sądowym z dnia 30 września 2020 r. (k. 293) wyłącznie zapisu w formie ustawowej (zacytowanie art. 177 § 4 p.p.s.a.) z dodaniem, że 30-dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, w sytuacji doręczania takiej korespondencji bezpośrednio do rąk Strony (gdyż pełnomocnik z urzędu wypełnił już swoją rolę poprzez opracowanie stosownej opinii), nie czyniło zadość prawidłowemu pouczeniu. Sugerowało bowiem, że Strona może sama wnieść skargę kasacyjną, czyli też ją sporządzić, skoro pełnomocnik z urzędu odmówił dokonania takiej czynności.
Udzielone pouczenie, adresowane wprost do Strony występującej już bez zawodowego pełnomocnika, było więc w istotnym jego elemencie niepełne, co trafnie eksponował pełnomocnik skarżącego. Podobnie skierowanie do skarżącego pisma z dnia 19 listopada 2020 r. wzywające do podpisania skargi mogło sugerować skarżącemu, że jego skarga została wniesiona prawidłowo.
Sąd I instancji, mimo uzasadnionej potrzeby na wspomnianym etapie prowadzonej sprawy, nie uczynił zadość udzieleniu Stronie niezbędnego pouczenia co do czynności procesowej (w tym przypadku w obszarze powinności sporządzenia skargi kasacyjnej przez zawodowego pełnomocnika ustanowionego we własnym zakresie) i skutków jej zaniedbań (tj. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, która nie będzie spełniać takiego warunku), do czego zobowiązywała go treść art. 6 p.p.s.a. Adresowane do strony na podstawie art. 177 § 4 zdanie trzecie p.p.s.a. pouczenie o terminie wniesienia skargi kasacyjnej w przypadku doręczania jej odpisu opinii o braku podstaw do wniesienia takiej skargi, powinno dodatkowo zawierać - stosownie do art. 6 p.p.s.a. - informację o wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej przez podmiot o którym mowa w art. 175 p.p.s.a., oraz o skutku w postaci jej odrzucenia, gdy ten wymóg nie zostanie dochowany (postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2018 r., sygn. akt I FZ 334/18).
Wadliwość tego rodzaju, o czym była mowa nie miała jednak wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, którą sporządziła Strona nieposiadająca cech przewidzianych w art. 175 p.p.s.a. Niemniej mogła stać się przedmiotem rozważań i ocen mogących mieć znaczenie na płaszczyźnie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyby wniosek w takim przedmiocie został złożony wraz z towarzyszącą mu skargą kasacyjną sporządzoną przez zawodowego pełnomocnika ustanowionego przez samą Stronę (postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2018 r., sygn. akt I FZ 334/18).
Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym postępowaniu jest jedynie kwestia prawidłowości stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dotyczącego niedopuszczalności osobistej skargi kasacyjnej.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 in fine w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Rozpoznając zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny nie rozstrzygał w zakresie wniosku o zwrot wynagrodzenia dla adwokata ustanowionego z urzędu. Wynagrodzenie dla takiego pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), przyznawane jest w wojewódzkim sądzie administracyjnym w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Tym samym, przedmiotowy wniosek będzie przedmiotem rozpoznania w Sądzie pierwszej instancji po zwróceniu akt.