Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 2084/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 4 oraz art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych spółki z o.o. E. w M. oraz odrzucił skargę kasacyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu umarzając postępowanie w sprawie wniosku skarżącej Spółki wskazał, że spółka skorzystała już w toku niniejszego postępowania z możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 9 lipca 2014 r. odmówiono jej bowiem przyznania prawa pomocy, a następnie prawomocnym postanowieniem z dnia 15 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił zmiany postanowienia z dnia 9 lipca 2014 r.
W ocenie Sądu I instancji, za zbędne należało uznać rozpoznanie sprawy wielokrotnie już rozstrzyganej i analizowanej przez Sąd, od którego rozstrzygnięć skarżąca wnosiła przysługujące jej środki zaskarżenia i których rozpoznanie nie przyniosło skutków oczekiwanych przez stronę. Sąd I instancji zwrócił również uwagę, że w literaturze podkreśla się, że wskazany art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a. (tak też: Piotr Gołaszewski w: R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, 3 wydanie, Warszawa 2015 r.).
Sąd I instancji wskazał następnie, że zgodnie z treścią art. 220 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnych czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata. W przypadku, gdy nie został uiszczony odpowiedni wpis, przewodniczący - w oparciu o art. 220 § 1 zdanie drugie w zw. z § 3 p.p.s.a. - wzywa wnoszącego skargę kasacyjną, aby pod rygorem jej odrzucenia, "uiścił od tej skargi wpis, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania". Bezskuteczny upływ tego terminu skutkuje, na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., odrzuceniem skargi kasacyjnej. Jak zatem wyjaśnił Sąd I instancji, w sprawie skarżąca wniosła skargę kasacyjną pismem z dnia 27 stycznia 2015 r., a następnie po uprawomocnieniu się postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 października 2015 r., jak również kolejnego postanowienia z dnia 28 stycznia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. W zakreślonym terminie skarżąca nie uiściła należnego wpisu, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego rozpoznanie Sąd I instancji uznał za zbędne.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca Spółka, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
- 1. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy Spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania;
- 2. art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego, w sytuacji gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych.
W uzasadnieniu autor środka prawnego stwierdził, że skarżąca poprzez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy dotrzymała ciążących na niej obowiązków. Odrzucenie zaś skargi kasacyjnej bez wcześniejszego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi ograniczenie praw Spółki, gdyż nie została wyczerpana przez nią droga do uzyskania prawa pomocy. Działanie Sądu, uniemożliwiające skarżącej - ze względu na brak środków finansowych - dochodzenie praw na drodze postępowania sądowego, stanowi naruszenie zasady postępowania, jaką jest prawo do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za prawidłowe uznać należy rozstrzygnięcie Sądu I instancji zawarte w pkt 1 sentencji zaskarżonego postanowienia.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd I instancji ocenił kolejny wniosek skarżącej w kontekście art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ciężar wykazania zmiany okoliczności, zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 246 § 2 p.p.s.a., spoczywa na wnioskodawcy.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skoro skarżąca przedłożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków rozpoznanych negatywnie, a postanowienia wydane w tym przedmiocie są prawomocne, to prawidłowo Sąd I instancji uznał, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku stało się zbędne i na podstawie art. 249a p.p.s.a. umorzył postępowanie w tym zakresie. Przepis ten znajduje zastosowanie w sprawie, w myśl art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Przewidziany w art. 249a p.p.s.a. tryb może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w oparciu o art. 165 p.p.s.a., to znaczy wówczas, gdy – jak w tej sprawie – strona wnosi kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie (tak: M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red.
R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2015, s. 989). Słusznie więc Sąd I instancji uznał, że postępowanie w zakresie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne, skoro Sąd badał go w kontekście art. 165 p.p.s.a. i ustalił, że jest to wniosek ponowiony po raz kolejny, oparty na tożsamych okolicznościach i poparty identycznymi argumentami co poprzednie wnioski. Dodać należy, że w art. 249a p.p.s.a. mowa jest o zbędności rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy co uzasadnia umorzenie postępowania, a nie o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (tak też NSA w postanowieniu z dnia 8 czerwca 2016 r., sygn. akt I GZ 368/16).
Za prawidłowe należy także uznać rozstrzygnięcie Sądu I instancji zawarte w pkt 2 sentencji zaskarżonego postanowienia. W myśl art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Ponieważ skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków fiskalnych skargi oraz poinformowana, jakie skutki wynikają z niedopełnienia tego obowiązku, Wojewódzki Sąd Administracyjny obowiązany był skargę kasacyjną odrzucić. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa jednocześnie, że po prawomocnym zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji ma obowiązek – stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. – ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast skarżąca po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia wpisu od środka zaskarżenia, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił skargę kasacyjną skarżącej z uwagi na niewykonanie wezwania z dnia 15 czerwca 2016 r., tj. nieuiszczenie w wyznaczonym terminie, pomimo prawidłowego pouczenia, wpisu od tego środka zaskarżenia. Zarzut naruszenia art. 220 § 3 p.p.s.a. okazał się nieusprawiedliwiony. Dodać przy tym należy, że kwestia odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych została wcześniej rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu, a subiektywne przeświadczenie skarżącej, że prawo to powinna uzyskać, nie może stanowić argumentu na rzecz braku obowiązku uiszczenia wpisu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.