Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 2101/15, odmówił [...] przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K; z 24 sierpnia 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym.
[...] (dalej: skarżąca) wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z 24 sierpnia 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
Następnie zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału III WSA w Gliwicach z 25 kwietnia 2016 r. wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi przez uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Przesyłkę zawierającą odpis ww. zarządzenia doręczono skarżącej w dniu 4 maja 2016 r.
Wpis uiszczono w dniu 16 maja 2016 r., tj. po upływie terminu. W związku z tym WSA w Gliwicach postanowieniem z 20 czerwca 2016 r., (doręczonym 5 lipca 2016 r.) odrzucił skargę.
W piśmie z 12 lipca 2016 r. skarżąca zawarła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie dysponowała środkami potrzebnymi do uiszczenia wpisu, dlatego była zmuszona skorzystać z pomocy osób trzecich, co było możliwe dopiero ósmego dnia po upływie terminu. Ponadto skarżąca działała w błędnym przekonaniu, że uiszczenie należnej opłaty zaledwie kilka dni po terminie spowoduje, iż wpłacona przez nią kwota zostanie zaliczona na poczet wpisu.
Sąd I instancji uzasadniając oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi wskazał, że nie jest okolicznością wyłączającą winę skarżącej fakt niewiedzy co do skutków prawnych niedochowania terminu. Powyższe z tego względu, że zarówno termin jak i skutki jego niedochowania były jednoznacznie wskazane w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału III WSA w Gliwicach z 25 kwietnia 2016 r.
WSA podkreślił, że skarżąca była wzywana o wpis po raz pierwszy w sprawie. Nie skorzystała, pomimo stosownego pouczenia, z uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wniosek taki został uprzednio złożony w skardze a postanowieniem z 18 kwietnia 2016 r. skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych w zakresie każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 100 złotych. To postanowienie było co prawda kończącym postępowanie wpadkowe i nie przysługiwał od niego środek odwoławczy, ale możliwa była jego zmiana zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Skarżąca nie złożyła takiego wniosku.
Zażalenie na to postanowienie złożyła [...]. Domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przywrócenia terminu do uiszczenia opłaty od skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
- 1. art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie wykazała braku zawinienia w uchybieniu terminowi do uiszczenia opłaty od wpisu pomimo, iż brak wiedzy skarżącej działającego w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika odnośnie możliwości złożenia ponownego wniosku o prawo pomocy i brak wiedzy na temat skutków niezachowania terminu do uiszczenia skargi stanowią okoliczności niezawinione przez skarżącego i uzasadniają przywrócenie terminu;
- 2. art. 6 p.p.s.a. poprzez nienależyte pouczenie skarżącej odnośnie możliwości skorzystania przez nią z prawa pomocy, poprzez brak wskazania w pouczeniu możliwości ponownego ubiegania się przez skarżącą o takie zwolnienie.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że nawet przy dołożeniu najwyższej staranności nie mogła usunąć przeszkody uniemożliwiającej jej uzupełnienie w terminie braków fiskalnych skargi. Powyższe z tego względu, że w terminie do opłacenia wpisu sądowego nie dysponowała ona środkami pieniężnymi na ten cel. Wymaganą kwotę zgromadziła dopiero po upływie terminu do uiszczenia wpisu (tj. w dniu 16 maja 2016 r.).
W ocenie autora zażalenia działał on w błędnym przekonaniu, że po tym jak Sąd I instancji postanowieniem z 18 kwietnia 2016 r., zwolnił skarżącą od konieczności uiszczania opłat sądowych w sprawie ponad 100 zł to w oparciu o te same przesłanki skarżąca nie może ponownie starać się o zwolnienie z kosztów sądowych. Gdyby pouczenie WSA w Gliwicach było jasne i zawierające informację o możliwości ponownego złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca złożyłby taki wniosek albowiem jej aktualna sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie kwoty wpisu wymaganej przez WSA.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.
Przywrócenie uchybionego terminu jest możliwe jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, 4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 5) powstanie ujemnych dla strony skutków w zakresie postępowania sądowego. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a. na stronie domagającej się przywrócenia terminu ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy. O braku winy można mówić gdy wnioskodawca dopełnił obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Dokonanie oceny wystąpienia tej przesłanki musi nastąpić na podstawie wszystkich okoliczności konkretnej sprawy i z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności jakiej można i należy wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy.
Przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu Sąd ocenia zatem, czy strona uprawdopodobniła okoliczności, które powołała na usprawiedliwienie opóźnienia w dokonaniu czynności procesowej oraz czy te okoliczności są tego rodzaju, że nie można przypisać winy za to opóźnienie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie można mówić o uprawdopodobnieniu przez skarżącą braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998 roku, sygn. akt IV SA 1153/96, brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (por. LEX nr 45637).
Okoliczności przedstawione przez skarżącą nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sadowego od skargi. Powoływanie się przez nią na brak środków finansowych oraz niewiedzę prawniczą jak i działanie bez profesjonalnego pełnomocnika - nie stanowią podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (tak też NSA w postanowieniu z dnia 3 października 2007 r., II OZ 883/07).
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III WSA w Gliwicach z 25 kwietnia 2016 r, (k. 73 akt sądowych) którą otrzymała skarżąca zwierało wyczerpujące i jasne pouczenie (pkt 4) również o możliwości wywiedzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Co istotne wystosowane zostało ono już po prawomocnym przyznaniu skarżącej częściowego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych (ponad kwotę 100 zł) – mocą postanowienia WSA z 18 kwietnia 2016 r. (k. 62 akt sądowych). Świadczy to o tym, że nawet na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca – w razie zmiany okoliczności sprawy (art. 165 p.p.s.a.) mogła złożyć stosowny wniosek. W przeciwnym wypadku punkt 4 ww. zarządzenia byłby zbędny. Skarżąca nie wywiodła stosownego wniosku. Redakcja pouczenia zawartego w przedmiotowym zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału III WSA w Gliwicach wyczerpuje treść art. 6 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając przyczyny, z powodu, których doszło do uchybienia terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi uznał, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił przesłankę braku winy w uchybieniu terminu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu, na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 184 p.p.s.a.