Uzasadnienie
Postanowieniem z 22 sierpnia 2016 r. (sygn. akt I SA/Wr 1177/15) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), umorzył postępowanie w sprawie przyznania skarżącej Spółce A z siedzibą w M. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie podatku akcyzowego.
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że prawomocnym postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, który został podpisany przez pełnomocnika spółki. W związku z tym strona została wezwana do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podpisanie złożonego formularza urzędowego przez organ uprawniony do reprezentacji spółki lub złożenie prawidłowo podpisanego formularza przez tenże organ spółki, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie strona nie wykonała wspomnianego zarządzenia, co skutkowało wydaniem zarządzenia z dnia 7 marca 2016 r. o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
W tym samym dniu WSA wydał również postanowienie o odrzuceniu skargi z powodu jej nieopłacenia. Spółka złożyła zażalenia na wspomniane zarządzenie i postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 czerwca 2016 r. (sygn. akt I GZ 381/16) oddalił zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi, natomiast postanowieniem z dnia 10 czerwca 2016 r. (sygn. akt I GZ 380/16) uchylił wspomniane zarządzenie z dnia 7 marca 2016 r., wskazując że żaden przepis szczególny p.p.s.a. nie wymaga, aby czynności w zakresie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy dokonywane były osobiście przez stronę postępowania.
Rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji uznał, że postępowanie w tym przedmiocie podlegało umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., gdyż stało się zbędne. Z dniem 10 czerwca 2016 r. uprawomocniło się bowiem postanowienie o odrzuceniu skargi, a zatem z tą chwilą postępowanie w sprawie zakończyło się i na stronie przestał ciążyć obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że już na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego oceniano sytuację finansową skarżącej spółki w kontekście możliwości partycypowania w kosztach sądowych i sądy obu instancji podkreślały, że przedłożone dokumenty nie wskazują na złą sytuację finansową skarżącej. Zdaniem WSA, składając kolejny wniosek strona nie wykazała, aby w sprawie doszło do jakiejkolwiek zmiany stanu majątkowego spółki w kontekście art. 165 w związku z art. 246 § 2 p.p.s.a., zaś obecnie rozpatrywany wniosek powiela wcześniejszą argumentację spółki.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca spółka, zaskarżając je w całości. Wniosła o zmianę tego orzeczenia poprzez rozpoznanie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przyznanie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, ewentualnie - o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Strona zarzuciła obrazę przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy skarżąca nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. W uzasadnieniu zażalenia stwierdzono w szczególności, że umorzenie postępowania w sprawie przyznana prawa pomocy bez wcześniejszego rozpatrzenia treści pisma - uznając że jest ono oparte na tych samych okolicznościach - jest przejawem nieuzasadnionego formalizmu i sprzeciwia się duchowi ustawy, zwalniając Sąd od wydania merytorycznego orzeczenia w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą zaskarżonego postanowienia był art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy umarza się jeśli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Przepis ten może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, Warszawa 2015, str. 989).
W tej sprawie powodem umorzenia przez Sąd pierwszej instancji postępowania w przedmiocie kolejnego już wniosku o przyznanie prawa pomocy, była ocena, że rozpoznanie tegoż wniosku było zbędne, a więc druga z przywołanych przesłanek art. 249a p.p.s.a. WSA uznał bowiem, że: 1) wobec uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu skargi strona nie ma już obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w tej sprawie, 2) argumentacja wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zbieżna z treścią uprzednio złożonym w tej sprawie wnioskiem, który został oddalony prawomocnym postanowieniem WSA, gdyż sądy obu instancji uznały, iż przedłożone dokumenty nie wskazują na złą sytuację finansową skarżącej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na tle okoliczności niniejszej sprawy zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji nie narusza prawa.
Za trafne należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, że postępowanie w przedmiocie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne z uwagi na uprawomocnienie się postanowienia WSA z 7 marca 2016 r. o odrzuceniu skargi spółki złożonej w niniejszej sprawie. Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że skoro z treści art. 243 § 1 p.p.s.a. wynika, iż prawo pomocy może być przyznane przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, to nie można przyznać prawa pomocy po zakończeniu postępowania. W tej sprawie postępowanie ze skargi spółki zakończyło się z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu skargi, to jest 10 czerwca 2016 r., a zatem - jak prawidłowo uznał Sąd pierwszej instancji - z tą chwilą przestał na stronie ciążyć obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. W kolejnym wniosku strona domagała się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Tymczasem obecnie strona nie ma już obowiązku ponoszenia tych kosztów w niniejszej sprawie, a zatem rozpoznanie tegoż wniosku stało się zbędne.
Zdaniem NSA, prawidłowo również Sąd pierwszej instancji zauważył w zaskarżonym postanowieniu, że treść wniosku o przyznanie prawa pomocy z 27 stycznia 2016 r. jest zbieżna z treścią uprzednio złożonego w tej sprawie wniosku o przyznanie tego prawa z 24 czerwca 2015 r., po rozpoznaniu którego zarówno WSA, jak i NSA oceniły sytuację finansową skarżącej spółki w kontekście możliwości partycypowania w kosztach sądowych.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.
PG