Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym postanowieniu z dnia 7 grudnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 2090/13 odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2015 r. odmawiającego "E." Sp. z o.o. w M. (zwanej dalej: skarżącą) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że postanowieniem z dnia 2 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 7 października 2014 r. Sąd - działając w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) - odmówił zmiany tego postanowienia.
Postanowieniem z dnia 23 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę spółki z powodu jej nieopłacenia.
Pismem z dnia 3 kwietnia 2015 r. (data stempla pocztowego) skarżąca spółka (zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika) wniosła skargę kasacyjną od postanowienia o odrzuceniu skargi, składając jednocześnie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Prawomocnym postanowieniem z dnia 15 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wobec czego, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 26 października 2015 r. wezwano pełnomocnika strony skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 515 zł, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej.
Jak wynika z akt sprawy, wezwanie to doręczono na adres kancelarii pełnomocnika w dniu 30 października 2015 r., zaś w czasie biegu terminu do opłacenia skargi kasacyjnej pełnomocnik spółki złożył kolejny wniosek o zwolnienie spółki w całości od kosztów sądowych. Uzasadnienie tego wniosku stanowi niemal w całości powtórzenie wniosku jaki był przedmiotem rozpoznania przez referendarza sądowego w ww. postanowieniu z dnia 15 czerwca 2015 r. Jedyną nową okolicznością powołaną we wniosku jest podwyższona (o 69.170 zł) kwota opłat sądowych jakie spółka zobowiązana jest uiścić w związku ze skargami wniesionymi do tut. Sądu.
Sąd odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym skarga kasacyjna od której, pomimo wezwania nie został uiszczony wpis, podlega odrzuceniu.
Sąd wyjaśnił, że wezwanie do opłacenia skargi kasacyjnej pełnomocnik spółki otrzymał w dniu 30 października 2015 r., a zatem, siedmiodniowy termin na uiszczenie wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg w dniu 31 października 2015 r. i upłynął bezskutecznie w dniu 6 listopada 2015 r. (piątek). Sąd wskazał, ze ponowne wniesienie przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przerywa biegu siedmiodniowego terminu do uregulowania wpisu sądowego.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę poprzez przyjęcie skargi kasacyjnej, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na odrzuceniu skargi kasacyjnej z dnia 3 kwietnia 2015 r. z powołaniem się na okoliczność nieuiszczenia wpisu, pomimo złożenia przez skarżącą w zakreślonym terminie wniosku o przyznanie prawa pomocy, która to czynność wywołuje skutek tożsamy z uiszczeniem wpisu,
- art. 249a p.p.s.a. poprzez błędne jego zastosowanie, polegające na nierozpoznaniu złożonego przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy i w konsekwencji nieuzasadnionym umorzeniu postępowania w tym przedmiocie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji po prawomocnym zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania ma obowiązek – stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. – ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, należy stanąć na stanowisku, że bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany.
Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt III RN 144/02 oraz postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 667/14). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10, postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 761/13, postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 536/13).
Ponadto, ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżący nie spełnia przesłanek zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (porównaj postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 1999 r. sygn. akt I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum.
Należy także mieć na uwadze zasadę wyrażoną w art. 220 § 1 p.p.s.a., stosownie do której Sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma, od którego strona nie uiściła należnej opłaty. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. konsekwencją nieuiszczenia należnego wpisu od skargi kasacyjnej jest odrzucenie tego środka zaskarżenia. Zatem, prawomocne postanowienie Sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty, nie zwalnia strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie.
W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił skargę kasacyjną skarżącej z uwagi na niewykonanie zarządzenia z dnia 27 października 2015 r., tj. nieuiszczenie w wyznaczonym terminie, pomimo prawidłowego pouczenia, wpisu od tego środka zaskarżenia. Zatem zarzut naruszenia art. 220 § 3 p.p.s.a okazał się nieusprawiedliwiony.
Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 249a p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie jest on zasadny, gdyż kwestia orzeczenia w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy leży poza granicami niniejszego postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.