Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniami z 24 października 2007 r., wydanymi w sprawie sygn. akt III SA/Gd 290/06, odmówił przyznania prawa pomocy A. A. oraz Z. G. wspólnikom spółki cywilnej "S. G." w G. w sprawie ze skargi na decyzje Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2006 r. Nr [...], [...], [...].
W uzasadnieniu obu rozstrzygnięć Sąd I instancji wskazał, iż przepisy przewidujące przyznanie prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd podkreślił, że na wnioskodawcy ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym spoczywa ciężar dowodu, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania i uprawnia do skorzystania z prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał analizy nadesłanych przez skarżących dokumentów, tj. odpisu złożonego przez A. A. zeznania podatkowego PIT-36L za 2006 r., w którym zadeklarował on przychód z działalności gospodarczej w wysokości 748.976,49 zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości 736.949,81 zł, dochód w wysokości 12.026,68 zł oraz nadpłatę podatku VAT w kwocie 4.055 zł. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że w deklaracjach podatku od towarów i usług VAT-7 złożonych przez spółkę cywilną S. G. – A. A., Z. G., w której udział A. A. wynosi 92% wykazano podstawę opodatkowania w roku 2007: 92.252 zł (za maj), 110.091 zł (za czerwiec), 160.452 zł (za lipiec) oraz że z przedłożonego podsumowania zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów wynika, iż w okresie od 1 stycznia 2007 r. do 31 lipca 2007 r. spółka S. G. wykazała przychód w wysokości 504.249,23 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 489.898,55 zł oraz dochód w wysokości 14.350,68 zł.
Ponadto w dodatkowym oświadczeniu z dnia 13 września 2007 r. A. A. podał, iż nie osiąga dochodów z innych tytułów niż działalność gospodarcza, nie posiada zarejestrowanych na siebie pojazdów mechanicznych oraz nie uiszcza żadnych kosztów miesięcznego utrzymania, gdyż na zasadzie użyczenia mieszka u siostry i nie ponosi wydatków.
W wykonaniu wezwania Sądu do przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego Z. G. nadesłał również odpis zeznania podatkowego PIT-36 za 2006 r., w którym zadeklarował przychód z działalności gospodarczej w wysokości 65.128,39 zł, koszty uzyskania przychodów 64.082,81 zł oraz dochód w wysokości 1.045,80 zł, a także powołał się na te same co A. A. dokumenty obrazujące wyniki działalności gospodarczej spółki S. G.. Ponadto w dodatkowym oświadczeniu z dnia 13 września 2007 r. Z G. wyjaśnił, że nie osiąga dochodów z innych tytułów niż działalność gospodarcza, posiada samochód osobowy marki Alfa Romeo 155 – rok produkcji 1995 o wartości 3.000 zł oraz że zamieszkuje u matki we W. partycypując w kosztach miesięcznego utrzymania w wysokości 1.500 zł.
Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności faktyczne, Sąd I instancji uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, że spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Za taką oceną przemawia, zdaniem tego Sądu, łączna wysokość przychodów oraz kosztów uzyskania przychodów spółki cywilnej, której wnioskodawcy są wspólnikami, wykazanych za 2006 r. oraz od 1 stycznia do 31 lipca 2007, w stosunku do kosztów sądowych w sprawie, w tym wpisu od skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi, zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Sąd uwzględnił przy tym fakt jednoczesnego wniesienia przez wnioskodawców skarg kasacyjnych w innych sprawach oraz powstałe w związku z tym koszty.
Sąd uznał, że nie bez znaczenia pozostaje także okoliczność, iż skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 4 lipca 2007 r. sygn. akt III SA/Gd 290/06 została wniesiona przez obydwu wspólników spółki cywilnej S. G. i podlega jednej opłacie, gdyż w myśl art. 214 § 2 p.p.s.a. uprawnienia i obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne.
W zażaleniach na postanowienia z dnia 24 października 2007 r. skarżący wnieśli o ich zmianę poprzez udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Powyższym postanowieniom zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na tym, że Sąd nie uwzględnił, iż niezbędne wydatki ponoszone przez skarżących równoważą się z uzyskiwanymi dochodami z działalności gospodarczej oraz faktu wniesienia przez skarżących kilku skarg kasacyjnych w różnych sprawach, co powoduje konieczność wniesienia kilku wpisów sądowych, które to okoliczności mają wpływ na ocenę, czy skarżący są w stanie ponieść pełne koszty postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenia nie zasługują na uwzględnienie.
Rozpatrując zażalenie Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. dokonuje oceny, czy Sąd I instancji naruszył prawo przez uchybienie przepisom prawa materialnego w wyniku jego błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania lub też przez uchybienie przepisom postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. nie naruszył przepisów dokonując oceny, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie daje podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto art. 255 p.p.s.a., stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Prawo pomocy ma na celu wsparcie w dochodzeniu swoich praw przed sądem jednostek znajdujących się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. W związku z faktem, iż przyznanie prawa pomocy jest stosowane na zasadzie wyjątku od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), jego przyznanie jest uzależnione od wypełnienia przewidzianych ustawą przesłanek. Zawarte w treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji. Rozwiązanie takie związane jest z okolicznością, iż to wnioskodawca jest najbardziej zainteresowany w przyznaniu mu prawa pomocy i dlatego powinien podejmować wszelkie działania w celu udokumentowania swej trudnej sytuacji materialnej.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż w niniejszej sprawie działanie Sądu I instancji mające swe oparcie w art. 255 p.p.s.a. zasługuje na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących, tj. okoliczności mających znaczenie dla rozpatrzenia wniosków o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że skarżący nie wykazali, że spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji słusznie zwrócił uwagę, że skarżący nie nadesłali wyciągów z rachunków bankowych obrazujących salda w wymaganym okresie. Z. G. nie nadesłał kopii dokumentów potwierdzających deklarowaną wysokość kosztów utrzymania prowadzonego gospodarstwa domowego, z kolei A. A. nie przedstawił dokumentów lub oświadczeń związanych z rzeczywistymi obciążeniami i stałymi wydatkami.
Naczelny Sąd Administracyjny ponownie podkreśla, że co prawda Sąd I instancji dla dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych jest uprawniony do wezwania do nadesłania określonych dokumentów, co też zrobił, jednak to na skarżących spoczywał obowiązek wykazania, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Nienadesłanie przez A. A. i Z. G. wskazanych przez Sąd I instancji dokumentów spowodowało, iż niektóre deklarowane okoliczności dotyczące złej sytuacji materialnej skarżących pozostały dla Sądu nieudowodnione. W zażaleniu zarzucono Sądowi I instancji, że nie wziął pod uwagę toczących się wobec skarżących postępowań egzekucyjnych, a także faktu wniesienia kilku skarg kasacyjnych w różnych sprawach.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji odniósł się do tych okoliczności, wyjaśnił powody ich nieuwzględnienia i ustalając rzeczywistą sytuację materialną skarżących dokonał prawidłowej oceny całości zebranego materiału dowodowego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.