Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 793/10, odmówił M. P. przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych.
Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 15 kwietnia 2011 r., wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 10549 zł. W odpowiedzi na powyższe skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która nie posiada odrębnego majątku i nie uzyskuje dochodów z odrębnych źródeł oraz z córką urodzoną w 2006 r. Posiada dom o powierzchni 100 m² oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 30 ha. Prowadzi działalność gospodarczą, która w okresie IV - VI 2011 r. wygenerowała dochód rzędu 10.000 zł. Nie posiada żadnych wolnych środków ani oszczędności. Środki finansowe, majątek ruchomy (samochody) i inne środki zaangażowane są w prowadzoną działalność gospodarczą. Opłaca raty leasingowe w kwocie zł 6.950 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu wniosku skarżącego, postanowieniem z dnia 29 września 2011 r. odmówił zmiany punktu II postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 5 marca 2009 r. w zakresie przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie.
Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. w sprawie kolejnego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. NSA wskazał, że wniosek skarżącego podlegał rozpoznaniu w warunkach art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270) oraz że rozpoznając ten wniosek należy ocenić przedłożoną przez skarżącego dokumentację, obrazującą jego sytuację majątkową w świetle przewidzianych w przepisach p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy.
W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2012 r. skarżący złożył odpis decyzji z dnia 24 listopada 2011 r. o przyznaniu płatności na rok 2011 r. w łącznej kwocie 29.681 zł z oświadczeniem, że dopłaty nie stanowią zysku, a jedynie częściowo rekompensują nakłady poniesione na uprawy. Wskazał, że drożeją środki produkcji rolnej. Słaba koniunktura na płody rolne i strata z poprzedniego roku nie pozwoliła osiągnąć żadnego zysku z produkcji rolnej w 2011 r. Przedłożył: odpisy deklaracji VAT-7 za IX – XI 2011 r., zgodnie z którymi nabycie towarów i usług obrazują kwoty rzędu 750.000 zł do 1.600.000 zł, dostawy towarów i świadczenie usług obrazują kwoty rzędu 700.000 zł do 1.200.000 zł; odpis zestawienia operacji na rachunku bankowym prowadzonym dla D. M. P. za okres od 1 listopada 2011 r. do 9 lutego 2012 r. Zestawienia przychodów i kosztów z działalności D. za X – XII 2011 r., które obrazują przychody na poziomie 1.200.000 zł do 1.400.000 zł, koszty na poziomie 1.100.000 zł do 1.600.000 zł, w tym przede wszystkim wydatki na zakup towarów handlowych; oświadczenia w przedmiocie średnich miesięcznych wydatków ponoszonych na dziecko i w przedmiocie średnich miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym w kwocie 1.300 zł miesięcznie na dziecko, 4.810 zł miesięcznie rodziny.
Wojewódzkie Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 lutego 2012 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych. Uwzględniając obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie I SA/Lu 792/10, w kwocie 12.299 zł. wskazał, że skarżący nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych na etapie wpisu od skargi kasacyjnej. Zaznaczył, że wpisy od skarg kasacyjnych są najwyższymi opłatami sądowymi, jakie mogą ciążyć na skarżącym w niniejszych sprawach. Inne ewentualne opłaty, które można przewidzieć, nie przekroczą jednorazowo kwoty 100 zł w każdej ze spraw (wpisy od zażaleń, opłaty kancelaryjne). Wskazał, że skarżący w okresie X-XII 2011 r. na zakup towarów handlowych wydatkował miesięcznie kwoty kilkuset tysięcy złotych i wyższe, do 1.600.000 zł.
Zdaniem Sądu ograniczenie wydatków dla wykonania obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej (w obu sprawach) nie wpłynie na dochody skarżącego z działalności gospodarczej ze skutkiem w postaci ograniczenia czy pozbawienia skarżącego, jego rodziny środków koniecznego utrzymania. Skarżący nie uprawdopodobnił twierdzenia, by prowadzenie gospodarstwa rolnego przynosiło wyłącznie straty, nie przynosiło dochodów. Na wezwanie do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, skarżący złożył wyciąg z jednego rachunku bankowego, na którym w istocie nie są dokonywane operacje bankowe, także dotyczące działalności gospodarczej. Nadto w ocenie Sądu miesięczne wydatki rodziny skarżącego przekraczają poziom wydatków koniecznego utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego.
Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 158/09, którym oddalono zażalenie M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 5 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Lu 463/08, przyznające M. P. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od części wpisu od skargi ponad kwotę 3 500 zł, w pozostałej części odmawiając przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia postanowienia NSA wynika, że Sąd I instancji prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową skarżącego. Skarżący na etapie tego postępowania szczegółowo, w sposób wyczerpujący przedstawił swoje możliwości finansowe.
W kolejnym postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wciąż obowiązek ten ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca w art. 252 § 1 p.p.s.a. wskazał, w jaki sposób wnioskodawca powinien wykazać okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z tym przepisem, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Z możliwości tej sąd powinien skorzystać w szczególności wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że wnioskodawca – mimo rzetelnie wypełnionego wniosku zawierającego dokładne dane – nie wie czy i jakie dokumenty są potrzebne na poparcie oświadczeń zawartych w treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Sąd wezwaniem z dnia 18 stycznia 2012 r. wezwał skarżącego do przedstawienia szczegółowych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, w tym m. in. wyciągów bankowych skarżącego za ostatnie trzy miesiące. Skarżący złożył wyciąg z jednego rachunku bankowego, na którym nie są dokonywane operacje bankowe, także dotyczące działalności gospodarczej.
Co istotne, jest to skarżącego kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, a w orzeczeniach dotyczących poprzedniego wniosku wyraźnie zwracano uwagę na konieczność przedstawienia przez skarżącego dokumentów, które w sposób wiarygodny potwierdzałyby oświadczenia o deklarowanej przez stronę trudnej sytuacji materialnej. Podkreślenia również wymaga, że skarżący jest reprezentowany przez doradcę podatkowego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji trafnie przyjął, iż pełny obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżącego w niniejszym postępowaniu nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że miesięczne wydatki rodziny skarżącego w kwocie 4.810 zł przekraczają poziom wydatków koniecznego utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.