Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z 8 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 346/15 odmówił P. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd stwierdził, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, iż miesięczny dochód jego gospodarstwa domowego, które prowadzi wraz z małoletnią córką wynosi 875 zł. Oświadczył, że płaci alimenty na dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa, a także, iż nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych oraz nieruchomości i korzysta z pomocy finansowej rodziny.
W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przesłał: PIT-37 za 2014 r., z którego wynika, że za powyższy okres osiągnął dochód w kwocie 8 705 zł, niekompletny PIT-36 za 2013 r. (brak strony nr 2); wyrok Sądu Okręgowego w T.; umowę majątkową małżeńską zawartą w formie aktu notarialnego oraz dokumenty potwierdzające prowadzenie wobec wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. Skarżący oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, zamieszkuje sam, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, posiada z żoną ustrój rozdzielności majątkowej, zamieszkuje w mieszkaniu rodziców, którzy regulują opłaty i czynsz. Koszty utrzymania skarżący określił na kwotę 400 zł - wyżywienie.
Skarżący ponownie oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz samochodu. Jako źródło utrzymania wskazał wynagrodzenie za pracę w kwocie 676,08 zł netto, wsparcie brata i rodziców - 2 000 zł. Oświadczył również, że płaci alimenty w kwocie 2 000 zł na dzieci z poprzedniego małżeństwa.
Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał zasadności przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. Podkreślił, że z zeznań podatkowych za lata 2012-2013 wynika, iż skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Działalność ta przynosiła za powyższy okres znaczny przychód odpowiednio: 7 688 976,37 zł oraz 576 666,11 zł. Fakt ponoszenia przez stronę dużych kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług, bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Okoliczność zatem, że we wskazanych latach podatkowych P. K. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął niewielki dochód podatkowy, nie czyni automatycznie zasadnym wniosku skarżącego.
Sąd podniósł, że skarżący będąc z żoną w rozdzielności majątkowej uchylił się od przedstawienia jej sytuacji materialnej wskazując, iż nie wyraziła ona zgody na ujawnienie informacji o jej przychodach i źródłach utrzymania. Okoliczność pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może uzasadniać zaniechania oceny sytuacji materialnej strony. Małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków.
Sąd ponadto podkreślił, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 3,2 ha, co ma znaczenie dla oceny jego sytuacji majątkowej. Wprawdzie skarżący nie zadeklarował żadnego dochodu z tej nieruchomości, lecz bezsprzecznie, np. z jej dzierżawy czy dopłat bezpośrednich mógłby uzyskiwać dochody.
Zdaniem Sądu I instancji oświadczenia skarżącego są sprzeczne. Na urzędowym formularzu PPF w pkt 6 wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niespełna roczną córką, natomiast w oświadczeniu z 15 maja 2015 r. wskazuje, że gospodarstwo domowe prowadzi sam. Ponadto należy wskazać, że skarżący jest obecnie zatrudniony w spółce z o.o. "A.", której jedynym udziałowcem jest jego żona, co niewiarygodnym czyni oświadczenie skarżącego o nieprowadzeniu z żoną wspólnego gospodarstwa domowego tym bardziej, że mają małoletnią córkę, a adres zamieszkania żony podany w przedłożonym akcie notarialnym pokrywa się z adresem, który obecnie skarżący podał do korespondencji w pkt 2.2. formularza PPF. W konkluzji Sąd stwierdził, że wnioskodawca w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuację materialną, co uniemożliwia ocenę jego możliwości finansowych w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
P. K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, w którym zarzucił Sądowi błędne ustalenie stanu faktycznego, poprzez przyjęcie, że informacje dotyczące jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych nie były wystarczające do przyznania prawa pomocy, tymczasem - zdaniem skarżącego - przedstawił on dokumenty, których Sąd w wezwaniu zażądał.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Stosownie więc do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
Zgodnie z art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie złożone przez wnioskodawcę okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Natomiast Sąd winien w sposób wyczerpujący ocenić całość posiadanych w sprawie dokumentów i oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i udokumentowane w sposób selektywny - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. W orzecznictwie trafnie podnosi się, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, bądź to nie znajdują pokrycia w aktach sprawy bądź też pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, opubl.
CBOSA, oraz z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji, że oświadczenia składane przez skarżącego pozostają w sprzeczności, a zatem nie uprawdopodobnił on, że zachodzą okoliczności uzasadniające jego wniosek. Zasadnie Sąd ten zwrócił uwagę, że w formularzu PPF skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małoletnią córką, natomiast w oświadczeniu z 20 maja 2015 r. stwierdził, że prowadzi gospodarstwo domowe sam. Rodzi również wątpliwości okoliczność na którą powołuje się skarżący, że prowadzi oddzielne gospodarstwo z żoną, skoro wskazywany adres do doręczeń pokrywa się z adresem żony wskazanym w akcie notarialnym.
Należy zatem stwierdzić, że sposób przedstawienia przez skarżącego jego sytuacji majątkowej uniemożliwił dokonanie przez Sąd oceny, że zapłata wpisu od skargi w kwocie 1500 zł spowoduje na tyle istotny uszczerbek majątkowy, którego konsekwencją będzie brak środków dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Skarżący nie wykazał zatem w sposób wiarygodny, że spełnia przesłanki konieczne do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Ponadto, skarżący w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed tym Sądem, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.