Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 499/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oddalił wniosek B. Sp. j. w J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. w przedmiocie podatku akcyzowego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że w związku z wezwaniem Spółki do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1164 zł Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że przedmiotem jej działalności jest sprzedaż materiałów budowlanych, paliw oraz świadczenie usług transportowych krajowych. Dodała, że utraciła płynność finansową z powodu kryzysu w branży budowlanej oraz dużej konkurencji. Spółka zaciągnęła kredyty, które musi spłacać w miesięcznych ratach w wysokości 16.500 zł. Spółka zaznaczyła również, że organ dokonał zabezpieczeń majątkowych na jej majątku, co praktycznie sparaliżowało funkcjonowanie Spółki a w konsekwencji spowodowało brak fizycznych możliwości dokonania wpisu sądowego.
W rubryce wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Spółka wpisała wartość 15.253,19 zł. Wartość własnych środków trwałych wg bilansu za 2013 r. określiła na 307.485,97 zł. Ponadto wskazała, że za 2013 r. osiągnęła zysk w wysokości 92 168,45 zł. Spółka posiada dwa rachunki bankowe w PEKAO SA w J. i w Banku Spółdzielczym w J. Stan pierwszego z kont to – 420.000 zł, a drugiego 20,62 zł.
Na podstawie art. 255 p.p.s.a. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie zestawienia obrotów i sald Spółki (za okres od początku roku do końca października 2014 r.), rachunku zysków i strat Spółki (za okres od początku roku do końca października 2014 r.), bilansu Spółki na dzień 31 grudnia 2013 r., wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych (obejmującego operacje za okres ostatnich 3 miesięcy) oraz dokumentów potwierdzających zabezpieczenie zobowiązań Spółki na jej majątku.
W odpowiedzi na ww. wezwanie, skarżąca przedłożyła zawiadomienie z dnia 17 stycznia 2014 r. Sądu Rejonowego w J. V Wydziału Ksiąg Wieczystych o dokonaniu wpisu w księdze wieczystej nr [...], zawiadomienie z 21 października 2014 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. o wpisie zastawów skarbowych (ustanowionych na czterech pojazdach Spółki) do Rejestru Zastawów Skarbowych, wyciągi od nr 15 do nr 25 z rachunku bankowego Spółki w Banku Spółdzielczym w J. za okres od 5 sierpnia 2014 r. do 21 października 2014 r., historię operacji na rachunku bankowym w PEKAO SA w J. za okres od 1 sierpnia 2014 r. do 29 października 2014 r., rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. i za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 października 2014 r., bilans na dzień 31 grudnia 2013 r. oraz zestawienie obrotów i sald za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 października 2014 r.
Oddalając wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że Spółka nie wykazała istotnej okoliczności nieposiadania dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W świetle m.in. uzyskiwanych przez skarżącą przychodów netto ze sprzedaży (w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 31 października 2014 r. wyniosły one 4.481.290,38 zł), wartości jej środków trwałych (307.485,97 zł) czy aktualnej wartości aktywów obrotowych w postaci towarów (2.888.071,92 zł) niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że Spółka spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy, choćby nawet w zakresie częściowym. Wskazane wielkości przekraczają bowiem wielokrotnie nie tylko kwotę wpisu należną w niniejszej sprawie (1164 zł), ale także łączną kwotę wpisów od wszystkich obecnie jeszcze nieopłaconych skarg Spółki wniesionych przez nią do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach (8759 zł).
Sygnalizowane przez skarżącą problemy finansowe nie są zaś tego rodzaju, że uniemożliwiają Spółce poniesienie wskazanych wyżej wpisów. Spółka, mimo że podnosi, iż utraciła płynność finansową, nadal wykazuje wysokie obroty na koncie "kasa" (strona debetowa 8 381 795,36 zł, strona kredytowa 8 394 001,39 zł) i wciąż na bieżąco reguluje swoje zobowiązania, co wynika z przedstawionej przez nią historii operacji na rachunkach bankowych.
Sąd podkreślił, że koszty wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogę być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Skoro spółka posiada środki na ponoszenie kosztów znacznej wysokości, to nie można uznać, że nie może uiścić kosztów sądowych nieprzekraczających innych wydatków firmy.
W zażaleniu na to postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie i zwolnienie Spółki z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy.
Mając na uwadze okoliczności przedstawione przez Spółkę we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie wykazała ona braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, trafnie zauważył, że koszty wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogę być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie lub w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zgromadzenia.
Odnosząc się do złożonych przez stronę kopii tytułów wykonawczych stwierdzić należy, że strona miała możliwość złożenia ich przed wydaniem postanowienia przez Sąd I instancji (do czego była wzywana). W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny ocenia jedynie prawidłowość orzeczenia Sądu I instancji. Sąd I instancji trafnie w związku z tym uznał, że Skarżąca Spółka nie spełniła kryteriów przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.