Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 590/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił R. G.i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd I instancji stwierdził, że w treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych skarżący podał, że nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi na ich uiszczenie. Wprawdzie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochody rzędu 8.900,00, zł to na jego utrzymaniu pozostaje niepracująca żona, małoletni syn i córka. Również druga córka, choć jest już pełnoletnia to dalej prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe, gdyż prowadzona przez nią działalność gospodarczą nie przynosi żadnych dochodów, a na jej utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci. Dlatego też bez uszczerbku dla swoich bliskich skarżący nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania.
Ponieważ podane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z 3 lipca 2015 r. referendarz sądowy wezwał do ich uzupełnienia wskazując jednocześnie dokumenty źródłowe, które należało nadesłać. Wezwanie to, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, przesłane zostało pod wskazany adres i wobec nieobecności adresata pozostawione 17 lipca 2015 r. na okres 14 dni do odbioru w urzędzie poczty, o czym stosowne zawiadomienie w postaci awiza umieszczono w skrzynce na korespondencję. Przesyłka nie została odebrana. Dlatego też zwrócono ją do tut. Sądu z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". W tej sytuacji referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
We wniesionym od powyższego postanowienia referendarza sprzeciwie skarżący, zestawił wysokość dochodu, którym dysponuje z wielkością prowadzonego gospodarstwa domowego, w skład którego wchodzi żona, troje dzieci, teściowa i dwoje wnucząt. Dalej uznał, że choć uzyskuje relatywnie wysoki przychód, to nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania, gdyż utrzymanie wszystkich członków rodziny pociąga za sobą niemałe wydatki. Natomiast ewentualne nadwyżki finansowe przeznacza na zobowiązania finansowe. Posiada bowiem zaległości względem ZUS z tytułu nieopłaconych składek na fundusz ubezpieczeń społecznych, zdrowotnych i fundusz pracy, które objęte są postępowaniem egzekucyjnym.
Dodatkowo zalega z podatkiem od nieruchomości. ponadto organy celne w toku prowadzonych postępowań zajęły jego majątek i rachunki bankowe. Dodał, że wobec jego osoby prowadzone są dwa postępowania komornicze na podstawie tytułów wykonawczych – nakazów zapłaty wydanych w postępowaniu nakazowym, oraz że w związku z prowadzonymi czynnościami egzekucyjnymi zajęte zostały wierzytelności z rachunków bankowych prowadzonych w BPH i ING Bank Śląski. Zakwestionował też, jakoby uchylił się od wykonania wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku. Wyjaśnił, że z uwagi na charakter prowadzonej działalności zdarza mu się wyjeżdżać poza granice kraju. Prawdopodobnie to w trakcie jednego z takich wyjazdów podjęto próbę doręczenia mu przesyłki, co oznacza, że nieprzedłożenie stosownej dokumentacji nie było celowym czy zamierzonym działaniem z jego strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podkreślił, że dane zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych, natomiast skarżący nie wykonał wezwania do uzupełnienia danych zawartych w treści urzędowego formularza. Wezwanie to służyć miało właśnie wyjaśnieniu, czy zdobycie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych rzeczywiście jest niemożliwe. Wprawdzie przesyłka zawierająca to wezwanie została zwrócona do sądu jako niepodjęta w terminie, to jednak skuteczność jej doręczenia z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu liczonego od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej nie została w żaden sposób podważona, a skarżący mając świadomość kierowanej do niego przesyłki nie dołączył do sprzeciwu żadnego z dokumentów, o które był wezwany.
Poprzestał jedynie na oświadczeniach, ale nie przedstawił jakiejkolwiek dokumentacji, tak tej, o którą był wzywany przez referendarza sądowego, jak i tej, która mogłaby przemawiać na rzecz jego oświadczeń podniesionych w sprzeciwie. W konsekwencji nie zostały złożone żadne dokumenty, od których uzależnione jest rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. Sąd podkreślił też, że wezwanie z dnia 3 lipca 2015 r. dotyczyło dokumentów, których zdobycie nie wiąże się z nadmierną trudnością, jak np. rachunki związane z wydatkami prowadzonego gospodarstwa domowego, czy wysokością aktualnych dochodów. Przy dołożeniu minimum staranności wezwanie można było wykonać i złożyć wymagane dokumenty choćby na etapie sprzeciwu, czego strona również nie uczyniła, mimo że miała świadomość, że bierna postawa może skutkować niekorzystnym rozstrzygnięciem,
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść postanowienia, a to art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podkreślił, że złożył wszystkie możliwe dokumenty wskazane w wezwaniu Sądu, a ich właściwa analiza winna prowadzić do wniosku, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Stosownie więc do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakże ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy.
Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Sąd winien w sposób wyczerpujący ocenić całość posiadanych w sprawie dokumentów i oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i w dodatku nieudokumentowane nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej.
W orzecznictwie trafnie podnosi się, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, bądź to nie znajdują pokrycia w aktach sprawy bądź też pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, opubl. CBOSA, oraz z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, opubl. CBOSA).
Do oceny Sądu należy przy tym, czy okoliczności podawane przez stronę są prawdopodobne i czy uzasadniają uwzględnienie wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie trafna jest dokonana przez Sąd I instancji ocena, że oświadczenia składane przez skarżącego dotyczące jego sytuacji majątkowej są niewystarczające. Skarżący wiedział również, że był wzywany do złożenia dodatkowych dokumentów, na podstawie art. 255 p.p.s.a. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, wezwanie to zostało zwrócone jako nie podjęte w terminie, jednakże skarżący nie podważył skuteczności jego doręczenia. Również do oświadczenia zawartego w sprzeciwie od postanowienia referendarza nie załączył jakichkolwiek dokumentów. Wbrew temu, co twierdzi skarżący, nie wykazał się on jakąkolwiek inicjatywą dowodową, dlatego też w tej sytuacji trafnie Sąd I instancji uznał, że w świetle przedstawionych przez skarżącego jedynie oświadczeń, nie popartych żadnymi dokumentami na ich potwierdzenie, nie była możliwa pełna ocenajego rzeczywistej kondycji finansowej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.