Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2626/15 odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd I instancji wskazał, że w złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy [...] wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, że nie osiąga dochodów.
W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2015 r. wezwano go do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów.
Pismem z dnia 3 lipca 2015 r. pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, iż skarżący nie osiąga dochodów, utrzymuje się dzięki pomocy rodziców. Poinformował także, iż miesięczne wydatki wnioskodawcy w wysokości "kilkaset złotych" są również pokrywane przez jego rodziców. Skarżący zamieszkuje w pokoju, który znajduje się w nieruchomości należącej do jego ojca, który to ponosi również koszty utrzymania domu. Ponadto wnioskodawca nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, nie posiada rachunków bankowych, oszczędności i nie jest zarejestrowanym bezrobotnym. Poinformował również, że zawarł z matką umowę pożyczki w wysokości 3.430 zł w celu uiszczenia zaległych opłat sądowych. Do pisma załączono zeznania podatkowe PIT-28 za lata 2013-2014, deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych PCC-3 oraz informację o przychodach PIT-28/A za 2014 r.
Według Sądu I instancji oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Skarżący nie wskazał bowiem jaka jest miesięczna wysokość dochodu, którym dysponuje, a który – według jego oświadczeń – osiągają jego rodzice. Oceniając w tym zakresie sytuację życiową i materialna wnioskodawcy WSA nie podzielił stanowiska skarżącego o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego.
Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawca nie wykonał zarządzenia z dnia 25 czerwca 2015 r. w zakresie w jakim był wzywany do określenia wysokości pomocy, jaką otrzymuje od rodziców. Skoro, jak wywodzi, utrzymuje się z pomocy rodziców u których zresztą mieszka, to oświadczenie w zakresie możliwości majątkowych jego rodziców i wysokości udzielanej przez nich pomocy finansowej jest niezbędne dla oceny wniosku, niezależnie od tego, iż według oceny skarżącego nie prowadzi on z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Natomiast nie sposób jest przyjąć, by wykonaniem tego zarządzenia było stwierdzenie pełnomocnika, zawarte w piśmie z dnia 3 lipca 2015 r., iż "skarżący otrzymuje pomoc materialną jedynie od swoich rodziców w trudnej do oszacowania wysokości ponieważ często jest to pomoc rzeczowa".
Ponadto WSA wskazał, że ani we wniosku złożonym na formularzu PPF ani w dodatkowym oświadczeniu, nie przedstawiono jak kształtują się wydatki wnioskodawcy związane z niezbędnym utrzymaniem. Skarżący został wezwany do złożenia oświadczenia w tym zakresie zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2015 r. W piśmie z dnia 3 lipca 2015 r. jego pełnomocnik ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że miesięczne wydatki na bieżące potrzeby wynoszą "około kilkaset złotych" pokrywane w większości przez jego rodziców, czego nie można uznać za wykonanie wezwania w tym zakresie. Wnioskodawca nie wyjaśnił również jakie są powody tego, że nie posiada źródła dochodów. Jego pełnomocnik wskazuje jedynie, że nie rejestrował się w Urzędzie Pracy, nie korzystał z pomocy społecznej. Skoro zatem powodem tym nie jest niezdolność do pracy z uwagi na niepełnosprawność, czy chorobę, bądź inna obiektywna przeszkoda, to w świetle przesłanek jakimi należy kierować się przy udzielaniu prawa pomocy, postawa wnioskodawcy wywołuje negatywne skutki.
Jeśli bowiem skarżący posiada możliwości zarobkowe, to próbę przeniesienia ciężaru ponoszenia wydatków w swojej indywidualnej sprawie sądowej na współobywateli – ze środków których pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia – należy oceniać negatywnie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył [...] zarzucając Sądowi I instancji błąd w ustaleniach faktycznych w szczególności poprzez przyjęcie, że stan rodzinny i finansowy skarżącego nie został przedstawiony w sposób pozwalający rozstrzygnąć, czy skarżącemu należy przyznać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a. ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Wniosek taki powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji słusznie odmówił przyznania prawa pomocy ponieważ złożone przez skarżącego wyjaśnienia oraz dokumentacja nie pozwalały na ustalenie, w jakiej znajduje się sytuacji majątkowej. Sąd wskazał przy tym, że skarżący zamieszkuje w domu swojego ojca, który ponosi koszty utrzymania domu. Skoro zatem skarżący nie pracuje, mieszka u ojca, który ponosi koszty utrzymania domu, to oznacza prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego.
Należy podkreślić, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, Lex nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie na co wskazuje wyraźnie art. 87 k.r.o. Także art. 128 k.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
W niniejszej sprawie skarżący nie wyjaśnił podstawowych okoliczności dotyczących swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skoro nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby ocenić bowiem, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o sytuacji strony skarżącej.
W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.