Uzasadnienie
Postanowienie
Dnia 11 maja 2005 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie:
Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 stycznia 2005 r. sygn. akt III SA/GI 765/04 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzje Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 4 czerwca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, określenia kwoty wynikającej z długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług
p o s t a n a w i a:
- – oddalić zażalenie–
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 31 stycznia 2005 r. odmówił przyznania prawa pomocy J. K.. Wymieniona prowadziła działalność gospodarczą pod firmą- Hurtownia Artykułów Zoologicznych "[...]" w Rybniku przy ul. [...]. We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i uzupełniającym ten wniosek piśmie z dn.
04. 11. 02, skarżąca podała, że obecnie działalności tej już nie prowadzi, jest zatrudniona na stanowisku wiceprezesa spółki z o.o. "[...]" siedzibą w Rybniku przy ul. [...] z wynagrodzeniem 1200 zł miesięcznie, z którego komornik zajął kwotę 121 zł miesięcznie. Posiada na wyłącznym utrzymaniu dziecko, na którego utrzymanie nie łoży ojciec. Z mężem nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego i pozostaje w rozdzielności majątkowej. Nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Z mieszkania korzysta na podstawie ustnej umowy użyczenia. Oświadczyła, że środki finansowe pozostające na rachunku firmy zostały w całości zajęte przez komornika. Sąd I instancji uznał oświadczenie skarżącej za niedostateczne do zwolnienia od kosztów sądowych stwierdzając, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie 827 zł., bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazał, że w procedurze planowania swoich przedsięwzięć każdy podmiot przewidując realizacje swoich praw przed sądem winien uwzględniać konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego a planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu zobowiązań finansowych.
Skarżąca wniósła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na to postanowienie zarzucając, że Sąd nie uwzględnił tego, że w wielu sprawach komornik dokonał zajęcia całości posiadanych przez nią środków, więc nie miała możliwości dokonać oszczędności na pokrycie wpisów sądowych. Z wynagrodzenia za prace wynoszącego 1200 zł. brutto nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), dalej p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i dlatego powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone.
Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.s.a wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. W niniejszej sprawie Sąd I instancji uznał to oświadczenie za niewystarczające do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy i wezwał skarżącą w szczególności do przedłożenia dokumentów obrazujących stan konta(rachunku oszczędnościowo rozliczeniowego). Skarżąca oświadczyła, że konto bankowe zostało zamknięte, lecz nie przedłożyła żadnego dokumentu na potwierdzenie tej okoliczności.
Zauważyć także należy, że wprawdzie z treści oświadczenia strony, ze złożonych dokumentów z odpisu zeznania podatkowego za 2003 r. wynika, iż działalność gospodarcza przynosiła straty, lecz okoliczności te nie w pełni obrazują możliwości finansowe skarżącej. W piśmiennictwie podnosi się, iż "zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych" (Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Przegląd Sądowy nr 11-12/200 s.85) Skarżąca oświadczyła, że pozostaje w związku małżeńskim, ale posiada z małżonkiem rozdzielność majątkową oraz, że ojciec dziecka nie łoży na jego utrzymanie. Nie podał jednakże żadnych dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić nietypową raczej sytuację, w której jako przedstawicielka ustawowa małoletniego dziecka nie podejmuje starań o zaspokojenie roszczeń alimentacyjnych.
Uczestniczenie w kosztach utrzymania dziecka także przez jego ojca wpłynęłoby niewątpliwie na zmniejszenie obciążeń finansowych skarżącej. Wskazać należy także, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej.
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie ewentualnego przewidzenia możliwości sporów sądowych i czynienia na ten cel oszczędności należy szczególnie wymagać od osób prowadzących działalność gospodarczą. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych.
W świetle powyższego, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż wysokość wpisu sądowego określona w § 1 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z 2003r.) wynosząca 827 zł., w sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżąca, a zwłaszcza przy uwzględnieniu jej możliwości finansowych nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od jego uiszczenia i w tych warunkach nie stanowi dla skarżącej bariery w dostępie do sądu.
Z tych względów i na podstawie art. 184 p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.s.a Sąd orzekł, jak w sentencji.