Postanowienie NSA z 4 listopada 2015 r., I GZ 710/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 4 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ł. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 812/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi Ł. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie

Skład

sędzia NSA Zofia Przegalińska przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 812/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. działając na podstawie art. 260 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2015 r. odmawiające Ł. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. w przedmiocie podatku akcyzowego.

W uzasadnieniu Sąd podał, że w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie małoletnim synem F. W rubryce formularza dotyczącej dochodów wpisał wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.800 zł brutto. W oświadczeniu majątkowym skarżący nie wykazał żadnego majątku.

Pismem z dnia 30 lipca 2015 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, obrazujących jego aktualną sytuację rodzinną i finansową.

Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na powyższe postanowienie, skarżący pismem z dnia 1 września 2015 r. wniósł zażalenie uznane przez Sąd jako sprzeciw, domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z tytułu umowy o pracę nie uzyskuje dochodu pozwalającego na poniesienie kosztów sądowych, z uwagi na fakt, iż dokłada się do kosztów utrzymania mieszkania żony. To oznacza, że miesięcznie skarżący dysponuje wolną kwotą 606 zł, którą przeznacza na utrzymanie siebie oraz syna.

W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w zakresie wskazanym we wniosku. Złożone przez skarżącego oświadczenie jest niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wezwanie zaś do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, obrazujących aktualną sytuację rodzinną i finansową, skarżący wykonał wybiórczo. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje on w związku małżeńskim, prowadzi gospodarstwo domowe z synem, otrzymuje dochód w wysokości 1.800 zł miesięcznie i ponosi wydatki w wysokości 700 zł, dokładając się do utrzymania mieszkania żony. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności ani majątku. Skarżący nie przedłożył zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia z ostatnich sześciu miesięcy. Nie zostały również wyjaśnione wątpliwości co do posiadania rachunków bankowych. Skarżący pominął milczeniem wezwanie o wyciągi bankowe. Nadto, zamiast rocznego zeznania podatkowego za 2014 r., przedłożył informację PIT-11.

Skarżący nie wykonał także zobowiązania do przedłożenia dokumentów dotyczących małżonki. Wątpliwości Sądu budzi także oświadczenie skarżącego, że nie posiada majątku. Skarżący oświadczył, że mieszkanie przekazał żonie i to potwierdził przedłożoną umową o częściowym podziale majątku. Oświadczył także, że dokłada się do opłat za mieszkanie i wyżywienia miesięcznie w kwocie 700 zł, co oznacza, że mieszka z rodziną pod adresem S. ul. [...]. Tymczasem w skardze jak i na formularzu jako adres zamieszkania wskazuje zupełnie inny adres (S. ul. [...]).

W ocenie Sądu, brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego nie pozwala przyjąć, że wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym, Sąd podziela ocenę wyrażoną w zaskarżonym orzeczeniu, że nie ma podstaw, aby uznać przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnioną.

Skarżący zażaleniem wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie ewentualnie – uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

• art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy,
• art. 246 p.p.s.a., poprzez jego wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie przesłanki do udzielenia prawa pomocy nie zostały spełnione.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243–263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.

Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym uznając przede wszystkim, że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, skoro skarżący - mimo wezwania - nie przedstawił dokumentów obrazujących jego dokładną sytuację majątkową. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zażalenie skarżącego dokonana przez Sąd I instancji ocena jego sytuacji jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona.

Wypada wskazać również, że strona może wnieść o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania, w tym także złożyć kolejny wniosek w tym przedmiocie, dochowując wymogów formalnych, co wynika z treści art. 243 § 1 p.p.s.a.

Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.