Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 13 sieprnia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 452/15 odmówił "E." Sp. z o.o. w S. przyznania prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie podatku akcyzowego.
Sąd I instancji rozpoznając wniosek strony zwrócił uwagę, iż z informacji przedstawionych przez spółkę wynika, że prowadzi ona działalność gospodarczą, której przychody kształtowały się na bardzo wysokim poziomie. W 2014 r. spółka osiągnęła przychód w kwocie 10.444.774,80 zł, natomiast w 2013 r. w kwocie 28.341.525,48 zł. Wprawdzie w latach tych spółka ponosiła również wysokie koszty uzyskania przychodów (odpowiednio 10.168.127,74 zł i 28.050.232,18 zł), jednak w obu latach odnotowała dochód w kwotach 276.647,06 zł (2014 r.) i 291.293,30 zł (2013 r.). Powołując się na orzecznictwo wskazał, że o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą.
W ocenie Sądu fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Ponadto podkreślił, iż strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza realnego braku środków finansowych.
W ocenie Sądu, bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych spółki pozostawało powołanie się na prowadzenie postępowań egzekucyjnych względem skarżącej, szczególnie w sytuacji, gdy nadal kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej.
Sąd wskazał również, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników, z akt sprawy nie wynika, ażeby skarżąca zwróciła się z takim żądaniem.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych mających wpływ na treść tak zapadłego rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.). Wobec powyższego wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA w B. do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wskazała, że obecnie spółka nie posiada środków finansowych na opłacenie określonego wpisu. Wobec odnotowania straty za obecny rok obrotowy spowodowanej brakiem spłaty zobowiązań kontrahentów spółki. Posiada zadłużenie względem Skarbu Państwa dotyczące zobowiązań podatkowych z tytułu podatku akcyzowego, dlatego też na nieruchomościach należących do niej zostały ustanowione hipoteki, co uniemożliwia spółce ich sprzedaż celem uzyskania środków na wypłatę wymaganych opłat. Ponadto w dniu [...] maja 2015 r. złożyła do Sądu Rejonowego w T. wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie jako nieuzasadnione podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał za prawidłowe ustalenia Sądu I instancji, że przychody spółki z działalności są znaczne - w 2014 r. osiągnęła ona przychód w kwocie 10.444.774,80 zł, natomiast w 2013 r. w kwocie 28.341.525,48 zł. Choć w latach tych spółka ponosiła również wysokie koszty uzyskania przychodów (odpowiednio 10.168.127,74 zł i 28.050.232,18 zł), jednak w obu latach odnotowała dochód w kwotach 276.647,06 zł (2014 r.) i 291.293,30 zł (2013 r.). Ponadto, należy mieć na uwadze, że wykazywana przez stronę strata powstała w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (tj. brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi o braku środków finansowych, a w związku z tym powstanie straty nie oznacza utraty płynności finansowej podmiotu (v. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. I GZ 92/11; z dnia 11 maja 2011 r., sygn. II GZ 228/11, publ. www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z poglądem, że ubiegająca się o prawo pomocy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć opłaty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (v. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, publ. www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika, aby zwróciła się ona do wspólników z takim żądaniem. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów źródłowych wynika, że prowadzi ona działalność gospodarczą i nie ma informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.
Odnosząc się dalej do zarzutów postawionych w zażaleniu w całości również należy podzielić pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, iż fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Ponadto, środki przeznaczone na działalność gospodarczą nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczania danin publicznoprawnych, w tym przed ponoszeniem kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Należy również podkreślić, iż na uznanie, że spółce przysługuje prawo pomocy nie możne mieć wpływu ustanowienie hipoteki na nieruchomości, gdyż okoliczność ta nie pozbawia skarżącej możliwości sprzedaży, znacznej wartości nieruchomości i możliwości pozyskiwania z niej pożytków. Również złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie świadczy o niewypłacalności skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony m. in. w postanowieniach tegoż Sądu z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FZ 2107/14, z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1937/14, z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2105/14, zgodnie z którym ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Nie powoduje również automatycznego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych.
W świetle wykładni systemowej ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, a w szczególności przepisów ogólnych tej ustawy, tj. art. 10 i art. 11 ust. 1, należy dojść do wniosku, że przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań z uwagi na to, że nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 ust. 1 p.u.n. (por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FZ 668/15, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem wszczęcie wobec skarżącej postępowania upadłościowego (układowego czy likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza aktualnej sytuacji finansowej spółki, jak trafnie przyjął Sąd I instancji, nie daje podstaw do przyjęcia, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, w sytuacji gdy dokumenty źródłowe wskazują, iż spółka zarobkuje. Skarżąca natomiast, ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazała niemożności wygospodarowania środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego ze środków finansowych, którymi dysponuje.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.