Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. postanowieniem z 7 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 760/13 odmówił "E." M. M., Z. T., S. P. Spółce jawnej przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego.
W uzasadnieniu Sąd powołał się na treść art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270. ze zm. – dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Następnie – oceniając wniosek skarżącej – Sąd wyjaśnił, że w okresie od stycznia do listopada 2013 r. – skarżąca odnotowała zysk z prowadzonej działalności w kwocie 249.799,17 zł a w roku poprzednim zysk w kwocie 346.728,53 zł. Bilans działalności ostatnich dwóch lat zamknął się zatem zyskiem przekraczającym 500.000 zł.
Zdaniem Sądu dla oceny możliwości płatniczych skarżącej istotne znaczenie miało posiadanie przez Spółkę znacznego majątku ruchomego i nieruchomego, który według bilansu za rok obrotowy 2012 określono na 406.464,44 zł.
Sąd zauważył również, że w 2013 r. przychody skarżącej wniosły ponad 15 milionów złotych, a po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu dochód wyniósł około 250.000 zł. Co prawda strona podniosła, że spłaca zobowiązania finansowe z tytułu dwóch kredytów w wysokości po 200.000 zł, jednak WSA uznał, że niewątpliwie skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi na pokrycie kosztów sądowych (wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1338 zł). Ponadto zdaniem Sądu nie można uznać, że spłata rat z tytułu zaciągniętych kredytów ma pierwszeństwo przed obowiązkami ciążącymi na Spółce w związku z toczącym się sporem sądowym.
Zdaniem Sądu spółka jawna E. nie wskazała żadnych okoliczności, które przemawiałyby za możliwością zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. WSA stwierdził, że skarżąca miała możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych, także gdy uwzględnić pozostałe sprawy zawisłe przed sądem.
"E." M. M., Z. T., S. P. Spółka jawna wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając Sądowi naruszenia art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że sytuacja finansowa spółki pozwala na poniesienie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy.
Mając na uwadze okoliczności przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nie wykazała ona braku dostatecznych środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, trafnie zauważył, że skarżąca prowadząca działalność gospodarczą, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać konieczność gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie lub w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zgromadzenia (np. z najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów itp.).
Należy zauważyć, że skarżąca wnosząc zażalenie na postanowienie z 7 lutego 2014 r. nie powołała się na żadne nowe okoliczności, które mogłyby podważyć ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. W zaskarżonym postanowieniu słusznie przyjęto, że skarżąca ma możliwość uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych z przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej oraz z posiadanych środków trwałych i aktywów obrotowych.
Sąd pierwszej instancji trafnie w związku z tym uznał, że "E." M. M., Z. T., S. P. Spółka jawna nie spełniła kryteriów przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji