Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił R. P. wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 24 [...] 2014r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu.
W skardze na decyzję z dnia 24 [...] 2014 r. Skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie jej wykonania. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że do tej pory zapadło wobec niego ponad sto decyzji ostatecznych w przedmiocie podatku akcyzowego na łączną sumę nieco ponad trzech milionów zł (tylko samej należności głównej). Posiada udziały w spółce z o.o., której jest prezesem zarządu, warte [...] zł. Jego żona pozostaje bez pracy, nie dysponują aktywami finansowymi. Rodzina utrzymuje się wyłącznie z pomocy finansowej córki z pierwszego małżeństwa. Skierowanie przeciwko niemu egzekucji może stworzyć realne zagrożenie utrzymania dla niego i rodziny, w tym córek w wieku szkolnym. Istnieje ryzyko, że egzekucja zostanie skierowana przeciwko działalności spółki z o.o., stanowiącej i mającej docelowo stanowić zasadnicze źródło utrzymania dla skarżącego i jego rodziny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji powołując treść art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) wskazał, że w jego ocenie skarżący w sposób bardzo ogólny powołał się na zagrożenia, związane z ewentualnym wykonaniem zaskarżonej decyzji. Samo potencjalne ryzyko skierowania egzekucji przeciwko działalności spółki skarżącego nie jest równoznaczne, zdaniem tego Sądu, z uprawdopodobnieniem, że dojdzie do wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie Skarżący powołał się na przyznane mu prawo pomocy oraz znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, na podstawie których zwolniono go od ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Wskazał, iż wykonanie zaskarżonej decyzji doprowadzi do dalej idącego pogorszenia się jego sytuacji materialnej. Dalej Skarżący zwrócił uwagę na obowiązek ponoszenia kosztów sądowych oraz skutki ich nieponoszenia – "niepodejmowanie przez sąd żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata we właściwej formie".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 61 § 1 p.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Wyjątkowo, sąd może na wniosek skarżącego, stosownie do treści art. 61 § 3 p.p.s.a. wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub części zaskarżonego aktu lub czynności. Przepis ten przewiduje zamknięty katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, co oznacza że sąd uprawniony jest do uwzględnienia wniosku, jeżeli poprzez ich wykonanie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków dla strony. Decyzja o skorzystaniu z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania, która powinna mieć świadomość, że uprawnienie to wiąże się z obowiązkiem uzasadnienia wniosku poprzez poparcie go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji (por. np. postanowienie NSA z 26 listopada 2007 r., II FZ 338/07).
Uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności winno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione (B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 206). Ponad to wniosek poparty zostać powinien stosownymi dokumentami potwierdzającymi okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji.
Pod pojęciem wyrządzenia znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę - majątkową lub niemajątkową - której nie będzie można wynagrodzić przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub nie będzie można jej wyegzekwować ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego (vide postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 138/04). Natomiast trudne do odwrócenia skutki, to takie skutki prawne lub faktyczne, które raz zaistniałe, spowodują istotną bądź trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
Podkreślić należy, iż egzekucja zawsze prowadzi do ujemnych następstw, co powinno być uwzględnione przez Sąd bez żadnej dodatkowej argumentacji strony w tym względzie. Odnosząc się do tej kwestii wskazać należy, że każda decyzja administracyjna zobowiązująca do uiszczenia należności pieniężnych pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek w finansach zobowiązanego do ich uiszczenia. Skutki w tym zakresie są oczywiste i zawsze prowadzą do ujemnych następstw polegających na zmniejszeniu majątku zobowiązanego. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Nie bez znaczenia dla oceny wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. jest też to, iż w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi strony uiszczone już, a nienależne zobowiązanie będzie podlegać zwrotowi wraz z odsetkami, stanowiącymi swoistą formę odszkodowania, co dodatkowo przemawia za "odwracalnością" skutków, które wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować dla strony.
Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wnioskujący, pomimo ciążącego na nim obowiązku, nie wykazał zaistnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie twierdzenia Skarżącego powinny zostać poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej. Tymczasem wnioskujący na etapie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie złożył takich dokumentów, co uniemożliwiało obiektywną ocenę jego sytuacji majątkowej przez WSA. Ogólnikowe twierdzenia Skarżącego zawarte w skardze nie mogły same w sobie same stanowić podstawy do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż art. 61 § 3 p.p.s.a. mówi o uprawdopodobnieniu niebezpieczeństwa wyrządzenia szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Biorąc pod uwagę argumenty zawarte w zażaleniu wskazać jednocześnie należy, iż przyznanie skarżącemu prawa pomocy samo w sobie nie stanowi argumentu dla wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, są to bowiem odmienne i niezależne od siebie instytucje, a przede wszystkim różnią się one przesłankami ich stosowania. I tak "przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Przesłanki wstrzymania wykonania zaiskrzonej decyzji stanowią zaś "niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków". I choć Sąd oczywiście bierze pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosków strony całe akta sprawy, to jednak ocenia je pod innym kątem (nakazanym ustawowo)
NSA wypowiadał się co do tego, że w postępowaniu wszczętym na skutek złożenia przez stronę wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, obwiązany jest zatem do dokonania oceny przytoczonych przez stronę we wniosku okoliczności w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, nie zaś tylko w oparciu o dokumenty załączone do wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Tego rodzaju pogląd jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznaczny i nie budzi żadnych wątpliwości. Nie ma bowiem podstaw by twierdzić, że przy wydawaniu postanowień w przedmiocie wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej sąd administracyjny nie jest związany treścią art. 133 § 1 w związku z art. 166 P.p.s.a. Sąd administracyjny obowiązany jest do respektowania ustawowego nakazu, co w praktyce oznacza, że rozpatrując wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej sąd bada całość materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym np. dokumenty załączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 17 lutego 2014 r. o sygn.akt II FPS 9/13).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, NSA stwierdza, że Sąd pierwszej instancji słusznie ocenił, że w przypadku braku dokumentów potwierdzających zaistnienie przewidywanych skutków wykonania zaskarżonej decyzji nie można ocenić zasadności złożonego wniosku. Biorąc z kolei pod uwagę okoliczności, które strona wskazała w związku z postępowaniem w sprawie przyznania prawa pomocy, wskazać należy, że przedstawiona dokumentacja nie daje obrazu, który w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości przekonywałby, iż w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Sąd pierwszej instancji nie mógł ocenić wpływu wykonania zaskarżonej decyzji na sytuację majątkową strony gdyż informacje o sytuacji majątkowej skarżącego nie znajdowały się w aktach sprawy (mimo wniosku strony o przyznanie prawa pomocy), ani też strona nie dołączyła ich do wniosku. W przypadku bowiem, gdy chodzi o decyzję rodzącą obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem podatnika, koniecznym jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie tego majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia.
Odnosząc się do dalszych argumentów skarżącego wskazać należy, iż w związku z przyznanym mu prawem pomocy w zakresie m.in. zwolnienia od kosztów sądowych postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 marca 2014 r. są one nieuzasadnione. Twierdzenia skarżącego, że "Strona chcąc dochodzić swoich racji na drodze postępowania sądowoadministracyjnego jest zobligowana do uiszczenia kosztów sądowych. Niedokonanie bowiem przez Skarżącego opłat sądowych związanych z prowadzonymi sporami (...) skutkowałoby pozostawieniem jego pism procesowych bez rozpoznania a tym samym rodziłoby nieodwracalne skutki prawne" w związku z przyznanym mu zwolnieniem od ponoszenia kosztów sądowych nie mają dłużej racji bytu i nie stanowią argumentu przemawiającego za uwzględnieniem jego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji